Is hij schoon genoeg om de atletiekstal uit te mesten?

Hij moet de atletiek verlossen van doping en corruptie. Maar ook aan hem hangt de geur van belangenverstrengeling.

Logische vraag, pijnlijk antwoord. Heeft Sebastian Coe ooit contact gezocht met Yulia en Vitali Stepanov, de klokkenluiders van het dopingnetwerk in de Russische atletiek? De vraag kreeg hij vorige maand tijdens een verhoor voor de Britse parlementscommissie voor Cultuur, Media en Sport. Niet dus. Een vlekje, zoals er al meer aan de nieuwbakken voorzitter van de internationale atletiekfederatie IAAF kleven. Hoe schoon is de Britse Lord eigenlijk?

Het was er niet van gekomen, verdedigde Coe zich. Het echtpaar Stepanov, een oud-atlete en een voormalige werknemer van het Russische antidopingbureau Rusada, had op z’n minst door een persoonlijke ontmoeting met de IAAF-voorzitter erkenning voor hun streven naar een schone sport kunnen krijgen, vonden de parlementariërs. Nu moeten ze zich, uit angst voor Russische represailles en zonder uitzicht op een normaal leven of een fatsoenlijke baan, schuilhouden in een sober hotel, waarschijnlijk in Duitsland. Coe deed er voor de parlementscommissie verder het zwijgen toe. Omdat zijn relatie met Rusland gevoelig ligt? Drie weken later onthulde de Engelse krant Daily Mail dat zijn verkiezingscampagne voor het IAAF-voorzitterschap deels met Russisch geld is betaald. Oligarch Roman Abramovitsj, bevestigde Coe, stortte een substantieel bedrag in zijn verkiezingskas. De krant vermoedt 240.000 euro – er zat in totaal 600.000 in kas.

De band met Abramovitsj loopt via Chelsea, de Londense voetbalclub waarvan de Rus eigenaar en Coe (59) fervent supporter is. En meer dan dat, want Coe treedt ook op als (betaald) adviseur van Chelsea. Abramovitsj heeft nauwe banden met de Russische sport, voetbal in het bijzonder. Hij betaalt het salaris van de bondscoach en is betrokken bij de organisatie van het WK voetbal in 2018. Voor zover bekend heeft Abramovitsj geen rechtstreekse bemoeienis met de Russische atletiek.

Naast het Russische dopingschandaal, waarvoor Coe als IAAF-voorzitter een oplossing moet vinden, werd hij eind november in verlegenheid gebracht door de onthulling dat zijn persoonlijk adviseur bij de IAAF, Nick Davies, ten tijde van het WK atletiek in 2013 in Moskou positieve dopingtesten van Russische atleten onder het tapijt poogde te vegen. Uit uitgelekte e-mails van Davies, destijds hoofd communicatie van de atletiekfederatie, blijkt dat hij Papa Diack, voormalig marketingconsulent van de federatie, adviseerde namen van gepakte atleten pas na dat WK te openbaren. Davies’ bedoeling lijkt het voorkomen van imagoschade, wat niet wegneemt dat er een luchtje rond zijn plan hangt. Davies is nu uit eigen beweging opgestapt bij de IAAF, in afwachting van onderzoek van de ethische commissie van de bond.

Corruptie en witwassen

Dopingschandalen, omkoping en de arrestatie door de Franse justitie van zijn voorganger, de Senegalees Lamine Diack, wegens corruptie en het witwassen van geld – het zijn mesthopen waarmee Coe is opgezadeld. Dat hij van niks wist, is onwaarschijnlijk voor iemand die acht jaar vicevoorzitter was onder Diack. Zelfs als Coe geen blaam treft, is hij medeverantwoordelijk voor de vele misstanden binnen de atletiekfederatie. Welk verleden draagt hij met zich mee? Ook al beweert hij stellig de varkensstal te zullen uitmesten, is de vraag of Coe daarvoor de aangewezen man is. De kardinale vraag: kan hij het vertrouwen in de atletiek herstellen?

Zo bont als zijn voorganger Diack, die vanuit Rusland twee miljoen euro toucheerde in ruil voor het verdoezelen van positieve dopingtesten, heeft de Brit het nooit gemaakt. Maar er hangt wel een geur van belangenverstrengeling rond de voormalige politicus. Onder mediadruk heeft Coe onlangs zijn verbintenis met Nike opgezegd. Coe was voor een vergoeding van 142.000 euro per jaar internationaal adviseur. Hij beweerde de belangen te kunnen scheiden en wees erop dat het Brits olympisch comité, waarvan Coe voorzitter is, een kledingcontract heeft gesloten met concurrent Adidas. Bovendien was Coe geen bedrijfsadviseur, maar verbond hij zich aan projecten van Nike, zoals de anti-obesitas-actie Time to Move.

Hoe dan ook, de dubbelrol knelde. De grote baas van de IAAF die verbonden is aan een sportfirma, dat schuurt. In zijn positie is het wijs alle schijn van belangenverstrengeling te vermijden. Temeer daar Nike een dwingende rol lijkt te hebben gespeeld bij de toewijzing van de WK 2021 aan Eugene, de stad waar het bedrijf zijn oorsprong heeft. Die uitverkiezing gebeurde ook nog eens zonder de voorgeschreven kandidaatsprocedure. Lamine Diack besloot in april, nadat Eugene de strijd om het WK van 2019 van de Qatarese hoofdstad Doha had verloren, en tot woede van de tegenkandidaat Göteborg, het daaropvolgende WK tegen alle regels in aan de Amerikanen te gunnen. Coe ontkent bij die besluitvorming betrokken te zijn geweest of zelfs maar intern voor Eugene te hebben gelobbyd.

Ook opmerkelijk is zijn voorzitterschap van het Engelse marketingbureau CSM Sport & Entertainment. De ethische commissie van de IAAF ziet geen bezwaar zolang Coe niet persoonlijk betrokken is bij zaken die de atletiekfederatie raken. Coe werd verbonden met CSM nadat hij in 2013 zijn consultancybedrijf, voor naar verluidt 16 miljoen euro, aan het marketingbureau had verkocht.

Belangrijke klant van CSM is Baku, de hoofdstad van de voormalige Sovjetrepubliek Azerbajdzjan, oftewel dictator Ilham Alijev, die persoonlijk betrokken is bij belangrijke sportzaken in zijn land. Hij is onder anderen Coes collega-voorzitter van het nationaal olympisch comité. Met die man ontwikkelde CSM een bidbook voor de Olympische Spelen van 2020, die uiteindelijk aan Tokio zijn toegewezen.

Succesvoller was de lobby van CSM bij de Europese voetbalbond UEFA. Voorzitter Michel Platini werd ervan overtuigd Baku vier wedstrijden te gunnen voor het EK voetbal van 2020, dat vanwege het 60-jarige bestaan van het toernooi niet aan één land is toegewezen, maar over Europa wordt verspreid.

Twee rapporten op komst

CSM kwam ook in beeld bij de kwestie ‘Nick Davies’. Die adviseerde de IAAF in 2013 CSM in te huren voor damage control bij Russische dopingzaken rond de WK atletiek in Moskou. Volgens Davies zou Coe zijn politieke invloed kunnen aanwenden om de WK in een positief daglicht te plaatsen. Davies e-mailde toen letterlijk: ‘Het is in zijn persoonlijk belang dat de WK in Moskou een succes worden en dat mensen niet denken dat de media in zijn land het kapot proberen te maken.’ Voor de goede orde: het is nooit tot een zakelijke overeenkomst tussen de IAAF en CSM over ‘Moskou 2013’ gekomen.

Hoe geloofwaardig is Coe nu er binnenkort leiderschap wordt verlangd bij de openbaarmaking van twee belangrijke rapporten. Een inspectiecommissie van de IAAF meldt komend weekeinde of de beloofde hervormingen van de geschorste Russische atletiekbond ver genoeg gaan om Russische atleten tot de Spelen in Rio toe te laten. Explosiever is de tweede rapportage, op 14 januari, van het WADA-onderzoek onder leiding van Dick Pound naar de dopingpraktijken in Rusland. De verwachting is dat aan de orde komt in hoeverre IAAF-functionarissen daarbij betrokken waren. Eén ding is nu al zeker: de druk op Coe zal toenemen.