‘Het vriest eens niet op de Noordpool’

Dat schreef onder meer dagblad Trouw.

Foto AFP

De aanleiding

‘Het vriest eens niet op de Noordpool’, meldde dagblad Trouw vorige week. Op 30 december zou de temperatuur kortstondig boven het nulpunt zijn gekomen – voor het eerst sinds dertig jaar in deze tijd van het jaar. Het bericht werd door verschillende (internationale) media gebracht. Op Twitter ontstond al snel discussie. Volgens online weerkaarten zou het juist wél vriezen op de Noordpool, volgens sommige zelfs –20 graden Celsius. Hoe zit het nou? Vroor het nou wel of niet?

Waar is het op gebaseerd?

De bron van de bewering wordt in het Trouw-artikel niet genoemd. Verschillende internationale media beroepen zich op metingen van het Amerikaanse NOAA Ocean Prediction Centre. Oorzaak van de hoge temperatuur was een winterstorm van recordsterkte, die warme lucht de poolregio injoeg – dezelfde storm die in de VS voor tornado’s en overstromingen zorgde.

En, klopt het?

Er staat, in tegenstelling tot de Zuidpool, géén meetpunt op de Noordpool. De geografische Noordpool is namelijk een plek middenin de Noordelijke IJszee. Het is het meest noordelijke punt op aarde; vanaf daar is dus elke richting zuid. Een groot deel van het jaar is de Noordpool bedekt met metersdikke plakken ronddrijvend ijs. Al zou je exact op 90 graden noorderbreedte een meetstation neerzetten, een paar uur later zou het al zijn afgedreven.

De temperatuur in de omgeving wordt daarom gemeten aan de hand van een aantal boeien, die dan weer een tijdje ronddobberen, dan weer vastvriezen. Op 30 december dreven er twee boeien in de buurt van de geografische Noordpool.

Voor de liefhebbers, zoals op verzoek van NRC uitgezocht door weerman en pooldeskundige Peter Kuipers Munneke: het gaat om twee zogeheten AXIB-boeien aan weerszijden van de Noordpool met nummers 132472 en 6400476. Die eerste dreef op 30 december zo’n 280 kilometer van de geografische Noordpool en mat die dag als hoogste temperatuur -8 graden, om 4.00 uur ’s ochtends Nederlandse tijd. (Gekke tijd voor een warmtepiek? Realiseer je dat de Noordpool geen dag- en nachtritme kent, het is er nu permanent donker.)

Boei 6400476 mat die dag om 14.00 uur Nederlandse tijd maar liefst 0,7 graden Celsius – inderdaad, boven nul. Die boei lag op dat moment, met 275 kilometer, net iets dichterbij de geografische Noordpool. Let wel: beide boeien bevonden zich alsnog op een paar honderd kilometer afstand van dat precieze punt. De verschillen tussen de twee boeien zijn groot, temperatuurfluctuaties in het gebied extreem – een dag later was het op sommige plekken inderdaad –20, waardoor de verwarring op Twitter ontstond. Hoe koud het op de Noordpool exact is geweest op 30 december? We zullen het nooit weten.

Wel worden schattingen gedaan. Met het zogeheten GFS-model worden de temperaturen op elke mogelijke plek op aarde gereconstrueerd. Verschillende metingen worden gecombineerd om tot een hypothetische temperatuur te komen: een ‘heranalyse’. De metingen van de arctische boeien leverden in dit model op 30 december samen een maximumtemperatuur op van 0,7 graden Celsius op de Noordpool – ook boven het vriespunt dus.

Weerman Kuipers Munneke nuanceert deze uitkomst wel: het is en blijft een schatting. Anders gezegd: „Als je meetpunten in Wenen, Oslo en Bordeaux gebruikt om de temperatuur in Utrecht te berekenen, zul je er vast een paar graden naast zitten.” En laat een paar graden in dit geval nou net het verschil zijn tussen vriezen en dooien.

Conclusie

De geografische Noordpool is een punt op zee. Een precieze meting is daar niet mogelijk. Ronddrijvende boeien meten wel temperaturen uit de regio. Een boei op 275 kilometer afstand mat op 30 december 0,7 graden. Inderdaad, boven het vriespunt. Neem je ‘de Noordpool’ als regio dan klopt de uitspraak dus, zij het op één specifieke plek op een bepaald moment. De temperatuur op het exacte punt van de Noordpool blijft echter giswerk. We beoordelen de uitspraak als grotendeels waar.