Erdogan over Hitler – het is een patroon

Helemaal niet verbazend, de vergelijking die de Turkse leider Erdogan dezer dagen maakte over Hitler-Duitsland, schrijft Betsy Udink. Het past in helemaal in zijn ideologie.

Foto Jeff Topping/Polaris

Was het een verspreking van Recep Tayyip Erdogan toen hij de voordelen van zijn presidentschap-nieuwe-stijl vergeleek met het efficiënte leiderschap van Adolf Hitler? Hoe dom ook in de ogen van allen die geleden hebben onder de genocidale totalitaire Duitser, een blunder was het niet. Integendeel Erdogan bedoelde precies wat hij zei: zo effectief als Hitler het Duitse Rijk bestuurde zo doeltreffend wil hij Turkije leiden en de republiek tot een van de tien machtigste landen in de wereld maken. Het is zijn droom om Turkije in hetzelfde rijtje te plaatsen als China, de VS, Duitsland, Frankrijk, India en Brazilië.

De vergelijking met Hitler is niet vreemd als je weet wie Erdogan heeft geschoold in de ideologie van de islamitische totalitaire republiek. Dat was de dichter Necip Fazil Kisakürek (1904-1983), kortweg Necip Fazil. Wat de Italiaanse dichter Gabriele d’Annunzio was voor het Italiaanse fascisme, is Necip Fazil voor het Turkse islamisme. Als twintigjarige was hij al beroemd om zijn dichtkunst. Hij herschiep de fascistische ideeën die opgang vonden in Europa en Zuid-Amerika in een islamitisch totalitarisme, inclusief islamitisch dictator. Aanduidingen als caudillo, duce, Führer heetten in Necip Fazils politieke programma Het weefsel van de Ideologie ‘basyüce’ (spreek uit: basj-juutse) ofwel ‘verheven leider’.

Basyüce staat Erdogan voor ogen als hij hamert op het omzetten van het ceremoniële presidentschap in een politiek presidentschap. Een man die snel, zonder gedoe met parlement of media, besluiten kan nemen en met zijn alleenheerschappij voorkomt dat het land door democratisch overleg een chaos wordt.

Toen hij een jaar of zestien was raakte de middelbare scholier Erdogan in de ban van Necip Fazil. Andere jongeren die de seculiere Turkse staat haatten, waren even enthousiast over de dichter. Velen hebben nu een vooraanstaande plaats in Erdogans partij. Ook de vorige Turkse president, Abdullah Gül, was als scholier en student aanhanger van Necip Fazil. Nog altijd spreken al die mannen hun bewondering uit voor de ideoloog. Ze werkten hard aan de verspreiding van het tijdschrift dat de naam van Necip Fazils ideologie droeg Büyük Dogu, het Groot-Oosten. Necip Fazil schreef daarin: „De Verheven Leider is in alle opzichten – ethisch en moreel – en in al zijn daden en woorden het beste dat uit de natie voortkomt. De basyüce is de ideale mens. Hij is de meest nederige slaaf van God. Hij schittert door wijsheid, waardigheid en vermaardheid. Hij is de belichaming van de wil van de natie.” Erdogan gelooft dat ‘de wil van de natie’, de milli irade, waarover hij het altijd heeft, hetzelfde is als zijn eigen wil. Politieke partijen bestaan niet in het systeem van Necip Fazil; in de opvatting van Tayyip Erdogan in feite ook niet, er bestaat maar één partij: die van hem – de AKP, Adalet ve Kalkinma Partisi, de Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling. Andere partijen doen er in zijn ideeënwereld niet meer toe. Dat zijn ‘verraders’ die het vaderland verkopen aan duistere buitenlandse samenzweerders. Als burgemeester van Istanbul in de jaren ’90 vroeg Erdogan al eens retorisch: „Democratie, is dat een doel of een stuk gereedschap? […] Volgens ons kan democratie nooit het doel zijn. Democratie is een middel.” Necip Fazil had het al gezegd: „Democratie is niet in overeenstemming met de islam. [Democratie] is van de mensen, dat is tijdelijk, maar wat van Allah is, dat is eeuwig en alleen dat geldt.” Bij een andere gelegenheid zei burgemeester Erdogan: „Voor ons [islamisten] is democratie als een tram. We rijden mee tot we zijn waar we moeten zijn en dan springen we eraf.”

Democratie is de vijand van het Groot-Oosten van Necip Fazil: „Een uitvinding van Joden en daarom onacceptabel voor ware moslims.” Democratie, schrijft hij, is iets voor ongelovigen. „Communisten, Joden, crypto-Joden, vrijmetselaars, CHP’ers [de partij van Atatürk], inbrekers, zakkenrollers en moordenaars willen democratie omdat ze daarmee de Turkse natie om zeep kunnen brengen.”

Het grootste kwaad dat de Turkse natie bedreigt, bestaat volgens Necip Fazil uit ongelovigen, Joden en Sabbateeërs. Die laatste groep zijn Joden die zich in de zeventiende eeuw tot de islam bekeerden. Maar zij en hun nakomelingen worden tot op de dag van vandaag beschouwd als crypto-Joden, Joden die de uiterlijke vormen van de islam aannemen maar in het geheim de Joodse godsdienst belijden. Samen met de ‘echte’ Joden vormen zij een ‘ziekte’ die ‘uitgeroeid’ moet worden. Lees wat Necip Fazil voor hen in petto heeft: „We zullen ongebluste kalk over hen uitstorten en dan zijn we voorgoed van ze af.” Erdogan heeft zijn antisemitisme bepaald niet onder stoelen of banken gestoken. Hij en zijn islamistische broeders zijn nog altijd trots op het anti-Joodse toneelstuk Mas-kom-ya dat ze in Turkije opvoerden. Het stuk werd geschreven door de 22-jarige Erdogan die ook de hoofdrol speelde. Tegenwoordig noemt hij in het openbaar Joden niet bij name, maar heeft hij het over ‘het meesterbrein’ dat complotten smeedt om Turkije z’n plaats in de wereld te ontnemen.

Niet alleen voor Joden maar ook voor de Armeniërs, Grieks-orthodoxen en andere christelijke gemeenschappen die na de genocide van 1915, de deportaties van 1923 en de pogroms van 1955 nog slechts een procent van de bevolking vormen, is geen plaats in het Turkije van Necip Fazil: Zij „moeten gedwongen worden te vertrekken. Hun onroerend goed zal door de staat worden geconfisqueerd.” Wat overblijft is een „Turkije gereinigd van alle ondermijnende elementen. Het Groot-Oosten zal schitteren als een zuivere diamant.” Veel liefde voor Turken die een andere godsdienst dan de islam aanhangen hebben Erdogan en zijn AKP niet, ook al zegt het partijprogramma dat er vrijheid van godsdienst is in Turkije, hun opvattingen over ‘de ander’ staan niet ver af van die van Necip Fazil. Alle ‘vreemde’ elementen eruit. Iedere Turk een Strijder voor het Groot-Oosten.

Niet verbazend dat Erdogan zijn jeugdige instincten en Necip Fazil volgend, Adolf Hitler als een voorbeeld noemde.