Britse vader zoekt daders MH17

Bellingcat, het initiatief van de Brit Eliot Higgins, speurt online naar de daders van ‘MH17’. Het belang van zijn burgerjournalistiek groeit.

Eliot Higgins van collectief Bellingcat.

Zijn reputatie groeit met de dag. Eliot Higgins, een voormalige werkloze huisvader uit Leicester, onderzoekt nu al anderhalf jaar het neerhalen van vlucht MH17 – en met succes. De onthullingen van zijn onderzoekscollectief ‘Bellingcat’ zijn wereldnieuws.

Zondag opende de NOS het Achtuurjournaal er zelfs mee. Vorig jaar al ontdekte Bellingcat dat de raketinstallatie waarmee MH17 waarschijnlijk is neergehaald – een ‘Boek M1’ – afkomstig was van de 53ste luchtafweerbrigade uit het Russische Koersk. Aan de hand van foto- en videomateriaal dat van internet was geplukt, toonde Bellingcat aan dat de lanceerinrichting deel uitmaakte van een konvooi dat naar Oekraïne reed.

Nu heeft Bellingcat ongeveer twintig namen weten te achterhalen van de Russische militairen die dienen in het tweede bataljon van de 53ste brigade. Militairen die volgens Higgins mogelijk direct betrokken zijn bij de ramp, of in elk geval moeten weten ‘wie er op de knop heeft gedrukt’ op die fatale 17de juli 2014. De onderzoeker liet weten dat de namen zijn doorgegeven aan het Nederlandse Openbaar Ministerie, dat leiding geeft aan het internationale onderzoek naar MH17.

Misschien was dat de reden dat de NOS in overdrive ging. De verslaggever van het Journaal meldde plompverloren dat het „aantal verdachten” van de ramp „flink [was] teruggebracht” – alsof het rechtelijk onderzoek naar MH17 wordt uitgevoerd in Leicester, in plaats van Rotterdam.

De overspannen NOS-verslaggeving toont nog maar eens aan dat ‘burgerjournalistiek’ zich een plek heeft weten te bevechten tussen de gevestigde media. Daar waar traditionele onderzoeksjournalistiek zich vaak beroept op anonieme bronnen, gebruikt Bellingcat openbare informatie die iedereen kan terugzoeken online: foto’s, video, berichten op Facebook. Visueel materiaal, dat niet alleen aantrekkelijk kan worden gepresenteerd, maar waar ook een grote overtuigingskracht vanuit gaat. Bellingcat meldt niet dat ‘twee getuigen’ een Boek hebben zien langs rijden, ze posten de video. Je kunt het met eigen ogen zien.

Spectaculair veel informatie

Higgins (37), zijn laatste betaalde baan was voor een vluchtelingenorganisatie, begon zijn missie in 2012 onder de schuilnaam Brown Moses (de titel van een Frank Zappa-song). Oorlog is zijn specialiteit. Niet dat Higgins enige militaire expertise bezat, of dat hij ooit voet heeft gezet in Syrië of het oosten van Oekraïne. Maar anno 2016 is er spectaculair veel informatie te verzamelen vanaf de bank met een laptop op schoot. Een kwestie van goed zoeken en slim analyseren. Ook voor professionele inlichtingendiensten is Open Source Intelligence een steeds belangrijker deel van het werk geworden – Higgins zou een bijzonder goede analist zijn geweest voor MI6.

Op 15 juli 2014 – twee dagen voor de ramp met MH17 – begon Higgins met Bellingcat: een platform van niet-professionele citizen journalists. MH17 en Poetins geheime oorlog in Oekraïne werden al snel één van zijn belangrijkste werkterreinen. Zijn collectief maakte dankbaar gebruik van het werk van Oekraïense burgerjournalisten. Zo kiest hij duidelijk partij in de informatieoorlog in Oekraïne. Op Twitter voert Higgins soms verbeten gevechten met critici, die hem verwijten een ‘CIA-agent’ te zijn. Zelf blijft Higgins nuchter onder de beschuldigingen. „Als ik voor de CIA werkte”, zei hij tegen de Belgische krant De Standaard, „zou ik toch een luxueuzer kantoor vragen.”