Voor het Westen hoeft Riad in elk geval niet bang te zijn

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt elke week de feiten van de hypes.

Protest in de Libanese hoofdstad Beiroet tegen de executie van de shi’itische leider Nimr al-Nimr. Foto Anwar Amro/AFP

Niemand kan zeggen dat hij is verrast door de 47 executies waarmee Saoedi-Arabië 2016 heeft ingeluid. Half november meldden Saoedische kranten al dat die ophanden waren. Om de temperatuur van het water te testen, vermoed ik. Kennelijk waren de internationale en nationale reacties positief, gezien vanuit Riad dan, dus húp 47 koppen eraf.

Over één naam op de oorspronkelijke lijst was destijds wel lawaai gemaakt door de buitenwereld: die van Ali al-Nimr, een shi’iet uit het oosten van het land die als 17-jarige ter dood werd veroordeeld wegens deelneming aan demonstraties voor democratische hervormingen in 2011-2012. Na een oneerlijk proces, aldus mensenrechtenorganisaties. Gek genoeg gingen de protesten tegen zijn executie bijna alleen over zijn leeftijd, nauwelijks over dat oneerlijke proces, of over het feit dat wat hij ook had gedaan, er daarbij geen bloed had gevloeid, of dat de doodstraf uit den boze is. Hoe dan ook, hij is (nog) niet terechtgesteld, dus internationale ministeries: protesteren hééft zin.

Maar zijn oom, sjeik Nimr al-Nimr, is wel onthoofd. Begrijp me goed, ik ben tegen elke doodstraf, en die 46 anderen hebben vast ook een oneerlijk proces gehad, maar ik wil sjeik Nimr eruit lichten. Hij was een radicale leider van de gemarginaliseerde shi’itische minderheid tegen een ultraconservatief-sunnitische overmacht, maar zijn verzet is altijd geweldloos geweest. Wat hem het leven heeft gekost, is zijn ongezouten kritiek op een regime dat daarvan niets moet hebben. In februari 2012 riep hij op tot afschaffing van de monarchie. In een land waar een oproep tot een constitutionele monarchie al genoeg is voor tien jaar gevangenis, is dat dodelijk. Sjeik Nimr was een dissident, niet de terrorist die de Saoedische autoriteiten nu van hem maken.

Waarom is hij ter dood gebracht? Want het regime wist dat zijn executie niet alleen tot nieuwe woede en onrust onder de eigen shi’ieten zou leiden, maar ook in de regio, voorop Iran. Ik denk dat het een nieuw product is van die kordaatheid die een jaar geleden in Riad aan de macht is gekomen met koning Salman en zijn twee adjuncten, neef Mohammed bin Nayef en zoon Mohammed bin Salman, plus de bezetenheid met Iran. Met diezelfde fermheid is eerder al die niet te winnen oorlog in Jemen gelanceerd tegen shi’itische rebellen die het land in naam van Iran zouden overnemen. Nu wordt in één klap de eigen shi’ieten duidelijk gemaakt dat ze niets te verwachten hebben, en de Iraanse buren dat het koningshuis niet bang voor hen is.

In elk geval hoeft het koningshuis niet bang te zijn voor het Westen. De Verenigde Staten dringen er bij Riad op aan „de vreedzame expressie van oppositie toe te staan” – beetje laat zou ik zeggen. En de Nederlandse minister Koenders stuurt zijn mensenrechtenambassadeur. We willen niet dat de handel ook onthoofd wordt, nietwaar?