Saoedi-Arabië doodt zijn terroristen én critici

Welke boodschap wilden de Saoedische leiders afgeven met hun massa-executies? Binnenlandse opposanten is opnieuw te verstaan gegeven dat ongehoorzaamheid niet zal worden getolereerd.

Demonstratie in Saoedi-Arabië zelf tegen de executie van Nimr al-Nimr, zaterdag in de oostelijke stad Qatif, eerder het toneel van shi’itische protest. Foto AFP

Zowel de Saoedische kroonprins, Mohammed bin Nayef, als zijn adjunct, Mohammed bin Salman, vereerde zaterdag de jaarlijkse Grote Paardenraces in Riad met zijn aanwezigheid. Het officiële persbureau SPA publiceerde een foto waarop zij beiden, gemakkelijk onderuitgezakt, de rennen volgden. Boodschap: de regio mag in rep en roer zijn over de 47 executies op 1 januari, met name die van de shi’itische voorman sjeik Nimr al-Nimr, maar wat ons betreft is er niets aan de hand. Integendeel, het land is gezuiverd van een stel gevaarlijke terroristen.

Dat was ook de boodschap van de religieuze kant van het bestel, waarin het koningshuis verantwoordelijk is voor politieke zaken en de conservatieve sunnitische geestelijkheid voor het geloof. Groot-mufti sjeik Abdulaziz al-Sheikh verklaarde dat de terechtstellingen in overeenstemming waren met de voorschriften van de shari’a, het islamitisch recht, en dat ze de nationale veiligheid dienden. Hij noemde ze ook „een daad van genade voor de gevangenen”, want die konden nu niet nog meer kwaad aanrichten. Ten slotte bewees hij eer aan de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, die zich alleen onderwerpt aan de de sharia.

Lees ook: Wat moeten we met Saoedi-Arabië?​

Ongewoon massale executies

Toch onderstreepten juist die foto op dat moment en de verklaring van de groot-mufti, de hoogste islamitische rechtsgeleerde, dat deze terechtstellingen niet normaal zijn. Weliswaar werden in 2015 157 executies voltrokken, het meeste in twintig jaar. Maar de massaliteit is opmerkelijk: het hoogste aantal op één dag sinds in 1980 63 extremisten werden terechtgesteld voor hun aandeel in de geruchtmakende bezetting van de Grote Moskee in Mekka in 1979.

Waarom was dit nu nodig? Mogelijk speelt een rol dat de aanhoudend lage olieprijzen de Saoedische economie ondermijnen. Slechts een paar dagen eerder werden de benzineprijzen aanzienlijk verhoogd en verdere prijsstijgingen van eerste levensbehoeften worden verwacht. Dan is het nuttig opposanten van alle sektes en richtingen te laten zien wat de uiterste gevolgen van verzet zijn: de dood. Ongetwijfeld is de executie van sjeik Nimr ook een boodschap aan Iran zich verre te houden van Saoedische invloedssferen. En in het algemeen zijn de huidige leiders een stuk minder behoedzaam dan koning Abdullah, die een jaar geleden overleed.

Onder de geëxecuteerden zijn enkele Al-Qaeda-aanhangers die volgens Riad waren betrokken bij aanslagen op Saoediërs en buitenlanders in 2003 en 2004, en al jaren in de dodencel zaten. Dat is opmerkelijk, omdat bijna alle sunnitische extremisten juist een rehabilitatietraject in gaan, om met hulp van geestelijken, psychologen en de schatkist naar het juiste pad te worden teruggeleid. Dit in tegenstelling tot liberale dissidenten, die steeds tot zware gevangenisstraffen worden veroordeeld, zonder vriendelijke rehabilitatie. Onder deze terechtgestelden is Fares al-Shuwail, volgens de Saoedische media de belangrijkste ideoloog van Al-Qaeda in Saoedi-Arabië. Kennelijk zijn ook strijders van Islamitische Staat terechtgesteld, wat valt op te maken uit het feit dat deze organisatie zijn manschappen opriep tot wraakaanvallen op Saoedische militairen en politie.

Maar de meeste aandacht gaat uit naar de executie van sjeik Nimr al-Nimr, een shi’itische religieuze leider die veel aanhang had onder de shi’ieten in de olierijke Oostelijke provincie, met name onder de jeugd. Het streng-sunnitische koninkrijk telt 10 tot 15 procent shi’ieten (een paar miljoen), die merendeels in het oosten leven. Shi’ieten worden door de sunnitische meerderheid niet als echte moslims gezien – wat tot voor kort ook in de schoolboeken werd verkondigd - en bovendien als sympathisanten van Iran. Daarom worden ze als tweederangsburgers behandeld.

Lees ook: Executies en folteringen zijn routine in Saoedi-Arabië

Afscheiding als enige optie

Daaruit voortkomende spanningen zijn door de jaren heen van tijd tot tijd tot uitbarsting gekomen, en vervolgens met veel geweld onderdrukt, met name onder wijlen (2012) minister van Binnenlandse Zaken prins Nayef, vader van de huidige kroonprins. Sjeik Nimr, die in 1994 van studie in Iran in Saoedi-Arabië terugkeerde, nam geleidelijk het voortouw met steeds radicalere eisen tot – strikt geweldloze - hervorming, wat hem onder de jeugd in de regio populair maakte. Afscheiding was de enige optie als Riad bleef weigeren inhoudelijke verandering door te voeren, zei hij in 2009. En in 2012, na nieuwe protesten en toegenomen repressie, verheugde hij zich niet alleen over de dood van prins Nayef maar riep hij zelfs op tot het einde van de monarchie. Daarop volgden uiteindelijk zijn arrestatie, terdoodveroordeling wegens opruiing, ongehoorzaamheid aan de heersers en het opnemen van de wapens, en zijn executie.

Na het bericht van zijn terechtstelling gingen in de Oostelijke Provincie honderden betogers de straat op, maar de veiligheidsdiensten hebben tot nog toe nooit moeite gehad die te onderdrukken. Nimrs familie riep zijn aanhangers dringend op „zichzelf te beheersen” en in sjeik Nimrs geest door te gaan „door hun rechten vreedzaam te blijven opeisen”.

De grote meerderheid van de bevolking heeft geen enkel probleem met de executies, noch die van Al-Qaeda of IS-aanhangers, noch van sjeik Nimr. De autoriteiten waarschuwen de minderheid: „deze stap bewijst dat het land alle mogelijke maatregelen zal nemen om de veiligheid van zijn burgers tegenover afwijkende en terroristische ideologieën te waarborgen”, onderstreepte het regeringsgezinde Arab News. In Saoedi-Arabië is de harde lijn aan de macht.

Lees ook: Hoe Saoedi-Arabië zijn ultraorthodoxe interpretatie van de islam over de wereld verspreid