Moet een arts echt álles melden?

ernstige incidenten bij ziekenhuizen

Weer ligt een ziekenhuis onder vuur. Een ernstig incident werd niet gemeld. Was het AMC nalatig?

De (vernieuwde) afdeling Intensive Care Kinderen van het Emma Kinderziekenhuis AMC. Foto Evert Elzinga

1 Wat is er gebeurd in het AMC?

Het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam heeft een ernstig incident na een operatie niet gemeld bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ). Het gaat om een mislukte operatie van een drie maanden oude baby, zo berichtte de NOS dit weekend op basis van interne documenten.

De artsen probeerden de baby van zijn ademhalingsproblemen af te helpen. Het strottenhoofd werd verruimd, en het strottenklepje een beetje opgetrokken. Kort na de operatie liet een hechting in de keel van het jongetje los. Later bleek verkeerd hechtdraad te zijn gebruikt, en bovendien is onduidelijk of de operatie wel noodzakelijk was. Het kind overleefde, maar heeft nog steeds moeite met eten en drinken. Het incident vond anderhalf jaar geleden plaats.

2 Waarom meldde het AMC dit incident niet bij de inspectie?

De medische directie van het AMC heeft bewust geen melding gemaakt bij de inspectie en besloot nader onderzoek achterwege te laten nadat de artsen intern een verklaring over het incident hadden afgelegd. Het ziekenhuis staat nog altijd achter die beslissing. Een woordvoerder: „We betreuren dat de operatie niet goed is verlopen, maar we hebben dit beoordeeld als complicatie, niet als een calamiteit.”

Ziekenhuizen zijn verplicht calamiteiten te melden, maar complicaties hoeven niet doorgegeven te worden aan de inspectie. Pas toen de inspectie na „signalen” van de ouders het ziekenhuis expliciet vroeg om onderzoek te doen, heeft het AMC een expertteam de zaak intern laten bekijken. Dat team ontdekte de fout met het hechtdraad. Voorts is er slecht gecommuniceerd tussen artsen en de ouders van de baby.

De inspectie voor de Gezondheidszorg doet nu zelf onderzoek in het ziekenhuis. Dat loopt nog; de inspectie wil er niets over kwijt.

3 Wanneer is een ziekenhuis verplicht melding te maken van een incident bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg?

Dit moet alleen in geval van een calamiteit. Volgens de wet is daar sprake van wanneer een „niet-beoogde of onverwachte gebeurtenis” betrekking heeft op de kwaliteit van de zorg en „leidt tot de dood of een ernstig gevolg voor de patiënt”. Dat is in de praktijk een weinig duidelijke regel. Wat is een „ernstig gevolg voor de patiënt”?

Joep Hubben, hoogleraar gezondheidsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen: „Er ligt een schemergebied tussen een complicatie en een calamiteit.”

Aart Hendriks, hoogleraar gezondheidsrecht aan de Universiteit Leiden: „Er zijn gevallen waarin niet direct te beoordelen is wat de schade voor de patiënt op de lange termijn zal zijn.”

Of het bestuur van het AMC het incident met de baby had moeten melden, hangt volgens Hendriks en Hubben af van vragen die nog niet zijn opgehelderd. Hendriks: „Hoe ernstig is het dat er verkeerd hechtdraad is gebruikt? Weet je vooraf welk draad gebruikt moet worden, of blijkt achteraf pas dat dit draad niet goed was voor deze patiënt? Complicaties komen, helaas, gewoon voor.”

4 Ziekenhuizen verzwijgen vaker calamiteiten tegenover de inspectie, toch?

Eind vorig jaar werden er twee ernstige incidenten in het UMC Utrecht niet gemeld bij de inspectie. Tweemaal werd het overlijden van een patiënt bij een operatie op de KNO-afdeling niet gemeld, bleek uit een uitzending van onderzoeksprogramma Zembla.

In hetzelfde ziekenhuis werd een fatale medische misser twee jaar lang verzwegen, bleek eind vorig jaar uit onderzoek van NRC. Een laboratoriumuitslag waaruit bleek dat een patiënt baarmoederhalskanker had, werd over het hoofd gezien. Toen de kanker jaren later werd ontdekt kon de vrouw niet meer worden geholpen.

De zaak in het AMC lijkt ingewikkelder dan de zaken in het UMC Utrecht. In Utrecht waren de fouten fataal voor de patiënt. Dat betekent over het algemeen: direct melden bij de inspectie. Als, zoals bij de baby in het AMC, de patiënt niet overlijdt, is het minder duidelijk of het ziekenhuis verplicht is het incident te melden.

5 Is het voor een ziekenhuis aantrekkelijk om niet te melden?

Dat is de kritiek op het huidige systeem: ziekenhuizen kunnen ervoor kiezen de vuile was niet buiten te hangen door calamiteiten te verzwijgen. Maar makkelijk is dat niet. Hoogleraar gezondheidsrecht Aart Hendriks: „De inspectie wordt achterdochtig als er weinig meldingen uit een bepaald ziekenhuis komen en komt dan onderzoek doen.”

Joep Hubben: „De basis van de wet is dat ziekenhuizen zelf openheid geven over zaken die verkeerd gaan. Dat is goed, maar in de praktijk is er sprake van ondermelding. Naar schatting van de inspectie wordt slechts 10 procent van de calamiteiten gemeld. Er is een begrijpelijke angst in ziekenhuizen om bij twijfel tussen complicatie en calamiteit melding te doen. De gevolgen kunnen groot zijn, tot aan een tucht- of strafzaak toe. Bovendien duurt een inspectie-onderzoek vaak lang.”

Hubben vindt het ongelukkig dat minister Schippers (Zorg, VVD) onlangs verklaarde dat ze graag zou zien dat de inspectie alle meldingen van ziekenhuizen direct op de website openbaar zou maken. Hubben: „Dat zal voor ziekenhuizen leiden tot een hogere drempel om openheid te geven over mogelijke fouten, aangezien ze dan al onder vuur komen te liggen wanneer nog geen onderzoek heeft plaatsgevonden. Een oplossing is: laat ziekenhuizen twijfelgevallen melden. Als na onderzoek blijkt dat het geen calamiteit is, vervalt de melding automatisch en heeft die geen enkele consequentie, ook geen publiciteit.”

Correcties en aanvullingen

Minister Schippers

In het artikel Moet een arts écht alles melden? (NRC Handelsblad, 4 januari, pagina 7) heeft hoogleraar gezondheidsrecht Joep Hubben kritiek op minister Edith Schippers, omdat zij er volgens hem voor pleitte dat alle incidentmeldingen van ziekenhuizen direct op de website van de Inspectie voor de Gezondheidszorg geplaatst zouden moeten worden.

De minister pleitte hier niet voor. Zij kreeg een advies de meldingen direct te laten plaatsen, maar was daar kritisch over en legde het advies na onderzoek naast zich neer.