Machtsstrijd om Poolse media en ambtenarij

De nieuwe Poolse mediawet heeft tot protest geleid in zowel Polen als Brussel. De Europese Commissie dreigt met sancties.

De staatsradio zond de Europese en Poolse hymnen voor zijn nieuwsuitzendingen uit als teken van pro-Europees verzet. Daarna dienden vier omroepdirecteuren en een van de bekendste Poolse journalisten hun ontslag in. En nu komt ook de Europese Commissie in het geweer tegen de nieuwe mediawet die de nationaalconservatieve regeringspartij Recht en Gerechtigheid (PiS) afgelopen week door de Sejm, het Poolse parlement, drukte.

Die wet beëindigt het mandaat van de huidige bestuurders van de staatsradio en -televisie en vergroot de controle van de overheid op nieuwe benoemingen. Zo wil PiS, die bij de verkiezingen in oktober 38 procent van de stemmen haalde maar in het parlement regeert met een absolute meerderheid, een begin maken met een diepgaande hervorming van de publieke omroep. Die zou de oppositie bevoordelen en propaganda verspreiden vóór onder meer homorechten en tégen de Poolse belangen. ‘Re-polonisatie’ is het trefwoord.

Eurocommissaris Günther Oettinger, in Brussel verantwoordelijk voor mediabeleid, kwalificeerde de Poolse omwenteling zondag als een dreiging. Hij toonde zich bezorgd „dat de publieke omroep haar functie zou kunnen verliezen, namelijk om burgers onafhankelijk te informeren”. Oettinger pleitte er in de Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung voor om Polen onder toezicht te plaatsen van de EU. Als dat gebeurt en de dialoog met Europa faalt, kan dat leiden tot het opschorten van het Poolse stemrecht in Brussel. Op 13 januari buigt de Europese Commissie zich erover.

Marek Magierowski, woordvoerder van president Andrzej Duda, stelde dat de staatsmedia onder de voorgaande pro-Europese regeringen van het centrum-rechtse Burgerplatform (PO) en de agrarische PSL reeds „diepgaande eenpartij-media” waren, maar dat „geen enkele eurocommissaris of EU-wetgever daar enige bezorgdheid over uitdrukte.”

Opeenvolgende Poolse regeringen toonden inderdaad weinig eerbied voor de onafhankelijkheid van de staatsmedia of een neutraal personeelsbeleid binnen de overheid. Maar vooral de snelheid en de verregaande aard van de veranderingen die PiS nu doorvoert, hebben voor een schok gezorgd. Een andere wet die vorige week aangenomen werd, opent bijvoorbeeld de weg voor ontslagen en politieke benoemingen in de hoogste echelons van de ambtenarij.

Eerder brak al een rechtstatelijke crisis uit nadat de regeringspartij vijf nieuwe rechters selecteerde voor het grondwettelijke tribunaal en er drie op ongrondwettelijke wijze benoemde. Volgens minister Witold Waszczykowski van Buitenlandse Zaken zijn al die hervormingen nodig om de staat van „ziektes” te genezen. De nieuwe oppositieleider Grzegorz Schetyna spiegelt intussen nieuwe straatprotesten voor. Vorige maand betoogden tienduizenden tegen de benoeming van de hoge rechters.