Alles wat je wil weten over de Dakar Rally

Een abc met alles over de zwaarste rally ter wereld die van 2 tot en met 16 januari wordt verreden in Zuid-Amerika.

Foto Felipe Trueba/EPA

A

Argentinië is vanaf 2009 – toen Dakar van Afrika naar Latijns-Amerika verhuisde – vertrouwd decor. De start is vaak in Buenos Aires en dat is dit jaar ook zo, met op zaterdag de traditionele podiumceremonie. De finish is in Rosario, op zo’n driehonderd kilometer van de hoofdstad. De woestijnrace wordt in deze 37e editie (2-16 januari) grotendeels in Argentinië afgewerkt en een plukje in Bolivia. Twee andere gastlanden - Chili en Peru - zijn afgevallen. Daar dreigt El Niño voor ramspoed te gaan zorgen. Tot verdriet van de rijders die vrezen voor vlakke, eentonige etappes zonder duinen en ander spektakel.

Archeologen in Chili zullen blij zijn dat de rally wegblijft. Volgens de wetenschappers zouden in de vorige races meer dan 200 archeologische plaatsen in hun land zijn vernield. Het ging daarbij vooral om geogliefen, tekeningen van dieren en geometrische vormen van duizenden jaren oud.

B

Foto Nic Bothma/EPA

Foto Nic Bothma/EPA

Bivak: De ontmoetingsplaats van deelnemers, assistentie, organisatie en pers. Een bivak is altijd bij een vliegveld gelegen. Motorcoureur Frans Verhoeven omschreef het leven in de bivak al eens: vroeg wakker worden en zandkorsten rond de ogen verwijderen. Je verslapen is uitgesloten: overal herrie van slijpen, lassen en testen. Oordoppen uit, wassen met een flesje water en motorpak aantrekken. Zoals elke morgen een ontbijtbuffet in de schemering. Zo’n half uur na het ontbijt komt de zon op en kunnen de helikopters van Dakar- en Tour de France-organisatie ASO de lucht in. Vervolgens gaan alle coureurs naar de start.

Brabo’s: Als Brabant een land zou zijn, levert de provincie op vijf landen na de meeste deelnemers. In 2016 staan er 21 Brabanders aan de start: tien bij de trucks, acht bij de motoren, twee bij de auto’s en één op een quad. Ze zijn sterk bij de trucks. Meeste succes: Hans Stacey (2007), Jan de Rooy (1987) en Gerard de Rooy (2012).
Beste Nederlanders in 2015 kwamen uit Brabant: Motoren: Hans Vogels (11), auto’s: Erik van Loon (4), trucks: Hans Stacey (6)

C

Tim (L) en Tom Coronel bij de Dakar van 2009. Foto Marcel van Hoorn/ANP

Tim (L) en Tom Coronel bij de Dakar van 2009. Foto Marcel van Hoorn/ANP

Ze zijn er weer bij, de broers Coronel. Bij het grote publiek zijn Tim&Tom vooral bekend als hoofdrolspelers in een reeks tv-commercials van een autoverzekeringsmaatschappij. De tweeling (43) scheurt in de spotjes over een golfbaan, dendert een warenhuis binnen en racet naar de kapper. Het leverde hen al De Loden Leeuw op voor de ‘meest irritante BN’er in een reclame’. De Coronels zitten daar niet mee en doen met vrolijke vastberadenheid mee aan hun nieuwe Dakaravontuur. Allebei in een buggy, Tim won drie maal in het solo klassement. Ondanks de rappe uitvalbeurt in 2015 en de technische malheur van Tom in die editie, stappen de broers toch weer in een buggy die flink onder handen is genomen. Tim tegenover de site Rallymaniacs: „Ik adem wel buggy op dit moment.”

D

Deelnemers: Er doen 143 motoren, 46 quads, 110 auto’s (met twee deelnemers) en 55 trucks (met een bezetting van drie man) mee aan Dakar 2016. Alles bij elkaar 354 voertuigen. 14,4 procent van de Dakardeelnemers komt uit Nederland. Alleen Frankrijk is met 15,5 procent beter vertegenwoordigd. De Nederlanders zijn vooral actief in de trucks, met de motoren op de tweede plaats. In 19 van de 55 voertuigen die strijden in het vrachtwagenklassement, zit een Nederlander achter het stuur. Oud-winnaars Gerard de Rooy en Hans Stacey en voormalig Formule 1-coureur Jan Lammers zijn de bekendste namen.


DAF maakte in de jaren tachtig furore in wat toen Parijs-Dakar heette. Met Jan de Rooy achter het stuur won de Nederlandse truckfabrikant de rally in 1987. Met twaalf uur voorsprong op de concurrentie. Eindhoven vierde feest. Aan de deelname kwam een jaar later een abrupt einde na een ongeluk met de tweede DAF- truck. Daarbij kwam navigator Kees van Loevezijn uit Eindhoven om. DAF trok zich onmiddellijk terug uit de rallysport.

Doden: Sinds de eerste editie in 1979 kwamen er 66 mensen om, het merendeel toeschouwers en volgers. Maar ook onder de coureurs vallen er doden. Bij de rally van vorig jaar uitweek naar Zuid-Amerika, kwam de Poolse motorcoureur Michal Hernik door uitdroging om het leven. De tocht door de Argentijnse woestijn, waar de temperatuur opliep tot vijftig graden Celsius, was vooral voor motorrijders een beproeving. Tientallen uitgeputte coureurs werden door de organisatie van de piste gehaald. Sinds de Dakar Rally vanaf 2009 in Zuid-Amerika wordt verreden, zijn er vijf doden gevallen.

E

Eerste Dakar Rally: De Dakar Rally werd voor het eerst verreden in 1978. De drijvende kracht achter deze woestijnrally, die de eerste keer van Parijs naar de Senegalese hoofdstad Dakar voerde (en daarom enige jaren Paris-Dakar heette), was Thierry Sabine. De Franse motorcoureur verdwaalde een jaar eerder in Libië tijdens een andere woestijnrace. Hij raakte zo onder de indruk van de schoonheid van de woestijn, dat hij besloot een nog grootser opgezette evenement te organiseren. Een race van contrasten, dat stond Sabine voor ogen: „Een uitdaging voor de deelnemers, een droom voor de thuisblijvers.”

Na de dood van Thierry Sabine (hij crashte in de rally van 1986 met zijn helikopter) professionaliseerde de Dakar-rally onder leiding van Gilbert Sabine, de vader van de oprichter. Onder zijn hoede domineerden fabrieksteams met miljoenenbudgetten de race en groeide Dakar uit tot een spektakel dat wereldwijd op televisie kwam.

F

De Fiambala. Foto EPA

De Fiambala. Foto EPA

Fiambala- de duinen van. Berucht programma-onderdeel. Het gebied ligt in de Argentijnse provincie Catamarca in het noordwesten van het land aan de grens met Chili. Deelnemers kunnen er van alles verwachten: extreme hitte, uitdroging. De duinen waren in het verleden vaak scherprechter.

G

GPS: Satellietnavigatie is niet toegestaan, iedereen moet het doen met een routebeschrijving. De deelnemers mogen GPS alleen gebruiken als kompas. Op het GPS-systeem zijn in principe alleen de benodigde informatie te zien om te navigeren. De organisatie en deelnemer kan in geval van nood het systeem deblokkeren, als een coureur de weg compleet kwijtraakt. Met een tijdstraf tot gevolg. GPS wordt ook gebruikt om de snelheid uit te lezen na een etappe. In dorpen wordt streng gecontroleerd op snelheid door de organisatie.

H

Hoogte zal zoals verwacht een grote rol spelen in de komende rally. Deelnemers zullen in Bolivia over een passage gaan van 4.600 meter.

I

Iritrack: Informatiezendsysteem via satelliet, verplicht voor alle deelnemers. De Dakar-organisatie kan op elk moment de positie van de deelnemers zien en deelnemers kunnen contact opnemen met het hoofdkwartier.

J

Jutta Kleinschmidt. Foto EPA

Jutta Kleinschmidt. Foto EPA

De Duitse Jutta Kleinschmidt won in 1997 als eerste vrouw een etappe. In 2001 is ze ook de eerste vrouw die de hele race wint.


Jongste deelnemer is de Amerikaanse autocoureur Sheldon Creed. Op de dag van vertrek is hij achttien jaar, drie maanden en drie dagen. Dat maakt hem zelfs tot jongste autocoureur in de geschiedenis van Dakar.

K


Kamelengras: Een van de voordelen van niet meer in Afrika rijden, is dat coureurs geen kamelengras meer tegenkomen. Het was één van de grootste obstakels tijdens Parijs-Dakar. Het gras komt vooral voor in Mauritanië waar kamelen zich ermee voeden. De wortels liggen diep in de zanderige ondergrond. Er tegenaan rijden betekende een harde klap voor het voertuig.

L

Liaison: Het gedeelte van de etappe (stage) die gewoonlijk op verharde weg wordt verreden om van of naar het bivak te rijden voor of na een special. Deze verbindingen worden niet getimed maar de deelnemers moeten de afstand wel in een bepaalde tijd afleggen.


Loeb, voornaam Sébastien, is een Frans race-icoon. In de rallysport won hij in de periode 2004 tot en met met 2012 negen keer de wereldtitel. Hij doet nu voor de eerste keer mee.

MFoto EPA

Foto EPA

Motorrijders staan er al alleen voor, maar er zijn ook die wel heel solitair bezig zijn: de zogeheten kistrijders. Die rijden zonder enige assistentie. Die moeten het doen met één kist waarin alles zit: reserveonderdelen, gereedschap en een tentje. Onderhoud doen ze ook zelf in het bivak. De kistrijders hebben het vaak al na een paar dagen zwaar door slaaptekort. Want de kist moet ‘s morgen vroeg al mee met de truck van de organisatie. Uitdagend en zeker ook de goedkoopste manier om mee te doen. Voor nog geen twintig mille ben je er bij.

N
Navigatie: Een routeboek met bolletje-pijltjes en afstanden, aangevuld met informatie over specifiek (gevaarlijke) situaties. De richting wordt aangegeven in de vorm van kompasgraden (caps). Navigeren is geen sinecure in het eindeloze zandlandschap. De deelnemers zijn verplicht om de route te volgen door het behalen van ‘waypoints’ en moeten soms ouderwets stempelen. Die waypoints zijn digitale GPS-punten die opgespoord moeten worden door de apparatuur in de auto. De moeilijkste waypoints worden pas op het scherm zichtbaar als de coureur heel dicht in de buurt is. De GPS-apparatuur geeft richting, snelheid en positie weer.

O
Overall: Dit is een optelsom van de tijden in alle etappes samen.

Organisatie: Dakar Rally wordt georganiseerd door Amaury Sport Organisation (ASO). Dit Franse bedrijf heeft de organisatie in handen van grote sportevenementen waaronder de Tour de France.Yoshimasa Sugawara. Foto Team Yoshimasa Sugawara

Yoshimasa Sugawara. Foto Team Yoshimasa Sugawara

Oudste deelnemer is 74: de Japanner Yoshimasa Sugawara, die in een truck aan zijn 33ste Dakar begint. Zoon Teruhito (43) doet mee in een andere vrachtauto. Om het leeftijdsrecord te breken moet de Japanner nog wel wat jaartjes fit blijven. De oudste deelnemer ooit was Marcel Hugueny die in 1995 op 81-jarige leeftijd meedeed bij de auto’s.

P
Parijs, oorspronkelijk startplaats van de rally die in het Senegalese Dakar eindigde. Op 26 december 1978 startte de eerste Parijs-Dakar vanaf de Place du Trocadéro. 170 deelnemers begonnen aan een avontuur van 10.000 kilometer door Frankrijk en Afrika.

Q
Quote 500:
Dakar is in de loop der jaren echt een Nederlands feestje geworden. Nogal wat coureurs zijn bemiddelde ondernemers die in de Quote 500 staan, de hitparade van rijke Nederlanders die het zakenblad Quote elk jaar publiceert. De Brabantse vleesbaron Erik van Loon is dit jaar weer van de partij bij de auto’s, oliemiljonair Hans Stacey doet mee bij de trucks, keukengigant Bernhard ten Brinke probeert het weer bij de auto’s. Afwezig dit jaar: Jumbo-topman Frits van Eerd. Hij is uitgekeken op de rally en doet niet meer mee.

R
Record aantal Dakar-overwinningen staat op naam van Stéphane Peterhansel: zes titels op de motor en vijf met een auto. Vladimir Chagin heeft het record in een categorie, met zeven overwinningen in een vrachtwagen.

S
Scratch: Is de positie gebaseerd op de geklokte tijd door elke deelnemer, gedurende een special.

Stage: Is de positie van de deelnemers over het totaal van de tijden en mogelijke boetes tijdens een etappe.

Special: Wordt ook wel een timed section genoemd. Dit gedeelte van de stage wordt gebruikt om de standen te bepalen in de wedstrijd. Er wordt dus op tijd gereden.

Stuifzand: Daarvan is er genoeg in de woestijn.

TThierry Sabine. Foto CC Yelles M.C.A

Thierry Sabine. Foto CC Yelles M.C.A

Thierry Sabine: Het ontstaan van Parijs-Dakar kan het best omschreven worden als een geluk bij een ongeluk. Bedenker Thierry Sabine verdwaalt in 1978 tijdens een deelname aan een wedstrijd op het Afrikaanse continent in de Ténéré nabij Libië. Terwijl hij gered wordt, bedenkt Sabine een wonderlijk avontuur door de ongerepte natuur en één jaar later, in januari 1979, is de eerst Parijs-Dakar rally een feit.

U
Uitdroging: Bij de rally van vorig jaar kwam de Poolse motorcoureur Michal Hernik door uitdroging om het leven. De tocht door de Argentijnse woestijn, waar de temperatuur opliep tot vijftig graden Celsius, was vooral voor motorrijders een beproeving. De Nederlandse Yamaha-rijder Robert van Pelt werd met ernstige uitdrogings- en oververhittingsverschijnselen naar het ziekenhuis gebracht.

V
Er doen tien vrouwen mee aan de rally: zeven zitten achter het stuur en drie navigeren. Maar geen enkel team bestaat geheel uit vrouwen. De Duitse Jutta Kleinschmidt was de eerste vrouw die met de mannen kon wedijveren. Kleinschmidt, de koningin van de duinen, won in 2001 als eerste vrouw de Dakar-rally in Afrika.

W
Woestijnrally: De discipline die gereden wordt, is een een woestijnrally. Het is een wedstrijd voor motorfietsen, quads, auto’s en trucks door onherbergzaam gebied, bij voorkeur woestijnen.

X


X1 en X2 De supertrucks waarmee DAF furore maakte. De X1 had een vermogen van maar liefst 1.200 PK (elke as had een eigen motor met 600 PK) en een topsnelheid van 220 kilometer per uur. Jan de Rooy reed er soms sneller mee dan de auto’s.

Y
Yamaha: De eerste winnaar op de motor van de Dakar was de toenmalig 21-jarige Cyril Neveu, rijdend op een Yamaha XT 500. Het was voor hem de eerste van een groot aantal overwinningen.

Z
Zwaar? Door het wegvallen van de aanvankelijke start in Peru en daarvoor al Chili is er zeker spektakel uit het programma verdwenen. Maar het blijft een beproeving. De passage op 4.600 meter hoogte in Bolivia, de zandduinen van Fiambala in Argentinië - er is genoeg uitdaging. En wat brengt El Niño?