Suspense! Doodenge film verhoogt kans op trombose

Bij enge film stolt bloed toeschouwer inderdaad beter.

Een bloedstollend enge griezelfilm zorgt ervoor dat het bloed van de toeschouwer echt beter kan stollen. Dat vonden artsen en epidemiologen van het Leidse UMC na bloedonderzoek bij 24 vrijwilligers die ze naar een griezelfilm (Insidious, 2010) en een week eerder, of later, naar een documentaire over champagnemaken (A Year in Champagne, 2014) lieten kijken.

Het onderzoeksverslag verscheen op 16 december online op de website van The BMJ, in de traditionele serie verrassende, humoristische, goed uitgevoerde onderzoeken die uiteindelijk een plaats krijgen in het kerstnummer van dat Britse medisch-wetenschappelijke tijdschrift. Zo’n publicatie in het BMJ-kerstnummer is nog wel eens een opstapje naar een Ig-Nobelprijs.

In veel talen en al diep in de Middeleeuwen, schrijven de onderzoekers, heet ‘eng’ ook meteen ‘bloedstollend’. Bloodcurding in het Engels; cela me glace le sang in het Frans en in Duitsland errstart das Blut in den Adern.

Chronisch angstige psychiatrische patiënten hebben snelstollend bloed, lazen de onderzoekers in eerdere wetenschappelijke artikelen. En ze verwijzen ook naar het bloed van bungeejumpers: na de sprong in de diepte aan een net ver genoeg uitrekkend elastiek wil hun bloed ook beter stollen. Maar heeft één griezelfilm ook al een meetbaar effect? En is dat van belang in het dagelijks leven?

De Leidse groep die het onderzoek uitvoerde, rond klinisch epidemioloog Frits Rosendaal, is beroemd vanwege bloedstollingsonderzoek, onder andere bij de anticonceptiepil. Ook keek de groep naar de bloedstolling bij mensen die een urenlange intercontinentale vliegreis maakten en urenlang stil in een krap stoeltje zitten. Dan kan het bloed bloedstollend langzaam gaan stromen. Een bepaald soort anticonceptiepil (derde generatie) en een lange vliegreis verhogen allebei de kans op het ontstaan van een bloedstolsel in een ader. Uit zo’n diepveneuze trombose kan een stukje bloedstolsel losschieten dat verderop in de bloedbaan een levensbedreigende longembolie kan veroorzaken. Gelukkig zijn diepveneuze tromboses zeldzaam, ook bij pilgebruik en na lang vliegen. En wat doet zo’n film?

Stollingsfactor VIII

De deelnemers aan het filmexperiment wisten niet precies waar ze aan begonnen. Ja, het onderzoek zou gaan over stilzitten en film kijken. Daarvoor was een collegezaaltje bij de afdeling klinische epidemiologie ingericht als tijdelijk bioscoopzaaltje. Binnen een kwartier voor aanvang van de film, en binnen een kwartier erna werd bloed bij de kijkers afgenomen. Om andere angsten geen rol te laten spelen was het bezoek aan de pop-up-bioscoop niet gepland tijdens volle maan, of op vrijdag de 13e.

Na de griezelfilm steeg de concentratie van de stollingsfactor VIII gemiddeld met 11 procent. Uit eerder onderzoek is bekend dat daardoor de kans op een diepveneuze trombose gemiddeld met 17 procent stijgt. Maar er waren flinke verschillen tussen de deelnemers. Bij meer dan de helft steeg de concentratie van stollingsfactor VIII meetbaar. Bij een paar anderen daalde die zelfs wat.

„Het effect is niet gering”, schrijft Frits Rosendaal na een vraag per e-mail hoe erg het is. Maar „er is weinig reden tot zorg.” Dat lijkt tegenstrijdig maar is het niet en dat komt doordat trombose tamelijk zeldzaam is en het filmeffect tijdelijk. Vergelijken is moeilijk, maar de risicoverhoging van 17 procent ligt toch een factor lager dan die van de pil (400 procent) en van lange vliegreizen (70 tot 100 procent). En dan is de blootstelling ook nog verschillend: regelmatig de pil slikken zorgt voor een blijvende risicoverhoging. De duur van het bloedstollend effect van één griezelfilm schat Rosendaal op ongeveer een week. En weinig mensen zullen wekelijks een griezelfilm zien. En misschien stompen ze dan wel af.

Wat Rosendaal betreft hoeft er geen trombosewaarschuwing op het filmaffiche te worden geplakt. Of een zwartomrande waarschuwing, als de film start, met: Griezelfilmkijken is dodelijk. Maar ondanks de zeldzaamheid is te verwachten dat onder patiënten met diepveneuze trombose relatief veel kort daarvoor een enge film hebben gezien. Daarom schreven de onderzoekers dat hun vondst ‘klinisch relevant’ is.

Er bestaat nog geen precies moleculair mechanisme dat deze invloed van griezelfilms verklaart, hoewel bekend is dat adrenaline bloed sneller doet stollen. Evolutionair heeft dat voordelen: angst en vrees is verbonden met vechten en gewond raken. En een bloedende wond heelt het best als het bloed beter stolt. Maar die stolling reageert dus ook al zonder fysieke inspanning.