Special: bloed ontmaskerd

Kennis van bloed – het onderwerp van deze nieuwjaarsspecial – ligt aan de basis van de moderne wetenschap. ‘Het dierenhart is de basis van het leven. Precies zoals de koning ook het fundament is van zijn koninkrijk.’ Zo begint in 1628 de Engels arts William Harvey zijn baanbrekende boek over ‘de beweging van het hart en bloed van dieren’. Het werk is opgedragen aan de Engelse koning Karel I. Heel modern vervolgt Harvey: ‘dáárom is het niet onnuttig voor de koning kennis op te doen over zijn eigen hart’. Koningshart en dierenhart vervullen dezelfde mechanische functie. Het is ironie van de geschiedenis dat Karel 21 jaar later in één keer al zijn bloed zou verliezen op een Londens schavot.

Harvey is één van de aartsvaders van de wetenschappelijke revolutie. Zijn grote ontdekking is dat bloed wordt rondgepompt. Voordien dacht iedereen dat bloed in hart en lever geproduceerd werd, en elders weer verteerd. Eenrichtingsverkeer in plaats van circulatie. Sinds Harvey ligt het menselijk lichaam en de hele natuur open voor mechanisch en later biochemisch onderzoek. Maar niet overal was vooruitgang. De mythes van het zuivere bloed werden in Harveys tijd juist sterker.

Bloed is ontmaskerd maar spreekt nog altijd tot de verbeelding.