Hevige kritiek op Saoedi-Arabië na massa-executie

Door de executie van een shi’ietische geestelijke lopen de spanningen tussen Saoedi-Arabië en Iran op.

Een demonstratie in Bahrein tegen de executies. Foto ANP/EPA/AHMED ALFARDAN

De executie zaterdag van 47 gevangenen in Saoedi-Arabië heeft tot veel kritiek geleid uit het buitenland. Ban Ki-moon, secretaris-generaal van de Verenigde Naties, heeft zaterdag in een verklaring “verbijsterd” gereageerd. Hij had de Saudische autoriteiten tevergeefs opgeroepen de doodvonnissen om te zetten naar andere straffen:

“Sjeik al-Nimr en een aantal andere gevangenen zijn ter dood gebracht na rechtszaken die serieuze vragen oproepen over de aard van de aanklachten en de eerlijkheid van de processen.”

De 47 gevangenen zijn geëxecuteerd omdat ze eerder wegens terrorisme waren veroordeeld. Het was de grootste massa-executie in Saoedi-Arabië sinds de jaren tachtig. Het betrof voornamelijk sunnieten die lid zouden zijn van Al-Qaeda, alsmede een aantal shi’ieten. Een van hen was de shi’itische geestelijke Nimr Baqr al-Nimr, die bekendstond als een criticus van het Saoedische regime. Hij organiseerde onder meer geweldloze protesten voor meer rechten voor de shi’ietische minderheid in het voornamelijk sunnietische land.

Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken roept het land op om de mensenrechten te respecteren. Daarnaast maakt men zich zorgen over de toenemende spanningen tussen shi’ieten en sunnieten in de regio. In Iran zijn in de nacht van zaterdag op zondag bij een bestorming van de Saoedische ambassade in Teheran veertig mensen gearresteerd. Ban Ki-moon liet weten ook de gewelddadige reactie van betogers in Iran af te keuren.

Nederland: Kamervragen

In Nederland hebben Tweede Kamerleden Sjoerd Sjoerdsma (D66) en Harry van Bommel (SP) minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders om opheldering gevraagd. Sjoerdsma en Van Bommel willen van Koenders weten of Al-Nimr wegens terrorisme is geëxecuteerd of om andere redenen. Daarnaast zijn er vragen over of de rechtsgang wel eerlijk is verlopen.

Koenders heeft inmiddels laten weten begin dit jaar een mensenrechtenambassadeur naar het land te sturen om over de mensenrechtenrechtensituatie te praten.

“Voetstappen van de duivel”

Saoedi-Arabië heeft de executies verdedigd. Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken volgde de groep geëxecuteerden “de voetstappen van de duivel” en ondermijnden zij de stabiliteit van het sunnitische Saoedi-Arabië. Ook de hoogste religieuze leider in het land, groot-moefti Abdulaziz Al-Sheikh, staat achter de executies omdat ze chaos en toekomstige terreurdaden voorkomen.

Een vertegenwoordiger van het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken zegt tegenover Reuters dat de executies “onze zorgen bevestigen over groeiende spanningen in het gebied.” Met name de verdeeldheid tussen sunnieten en shi’ieten dreigt door de executies nog groter te worden. Die zorgen worden gedeeld door EU-buitenlandcoördinator Federica Mogherini.

Toenadering Saoedi-Arabië en Irak

In de regio hebben de executies tot veel ophef geleid. De Iraakse prominente geestelijke Moqtada al-Sadr heeft shi’ieten in het voornnmelijk sunnietische Saoedi-Arabië en daarbuiten opgeroepen tot protesten:

“Toon moed door te reageren met vreedzame demonstraties.”

In het Saoedische Qatif, de geboorteplaats van Al-Nimr, gingen eerder al honderden shi’ieten de straat op uit protest tegen de executies.

Saoedi-Arabië staat op het punt weer een ambassade te openen in Bagdad. Sinds de oorlog in Koeweit in 1990 had het land geen vertegenwoordiging meer in Irak, maar de twee landen hebben recentelijk de banden weer aangehaald. Al-Sadr heeft nu opgeroepen om de ambassade dicht te laten, wat slecht zou zijn het toenaderingsproces.

Ook in het shi’ietische Iran (en aartsrivaal van Saoedi-Arabië) is harde kritiek geuit op de voltrekking van het doodvonnis. Volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken werkt het executeren van mensen zoals Al-Nimr juist terrorisme in de hand. Ayatalloh Khamenei postte op Twitter een eerbetoon aan Al-Nimr:

De Iraanse ambassadeur in Riyadh is op het matje geroepen door de Saoedische autoriteiten wegens de ‘vijandige opmerkingen’ van Teheran. Het land zou zich niet moeten bemoeien met binnenlandse aangelegenheden.