De vader van het wybertjesmodel

Generaties studenten en managers zijn opgevoed met het ‘wybertjesmodel’ van Jan Buijs, de emeritus hoogleraar Industrieel Ontwerpen aan de TU Delft die begin december in zijn huis in Utrecht overleed. Met zijn model gaf Buijs structuur aan het creatieve proces. Eerst divergerend denken, heel veel ideeën verzinnen, en vervolgens convergeren, dus evalueren en ten slotte één idee uitwerken.

De vader van het wybertjesmodel beheerste zelf vooral de eerste fase van het proces, zegt Maaike Kleinsmann, die in 2006 bij Buijs promoveerde. „Als ik met mijn onderzoek op slot zat, droeg Jan in een handomdraai twintig nieuwe ideeën aan. Hij kon heel creatief en associatief denken. Maar als het aankwam op convergeren, was hij een ramp. Daarvoor kon je beter bij iemand anders te rade gaan.”

Buijs was in 1984 de eerste industrieel ontwerper die bij de TU Delft promoveerde, op een onderzoek naar het leren innoveren door middelgrote bedrijven. Zijn proefschrift werd een jaar later gekozen tot ‘managementboek van het jaar’. In 1986 werd hij in Delft benoemd tot hoogleraar Industrieel Ontwerpen.

Volgens zijn collega’s had Buijs een groot ‘onderwijshart’. Meer dan driehonderd studenten studeerden bij hem af. Velen zijn als innovatieleider of productmanager aan de slag gegaan. Van Buijs leerden zij hoe de ontwikkeling van een product het beste kan worden georganiseerd.

Collega Erik-Jan Hultink noemt Buijs een ‘typische jarenzeventigman’. „Jan hechtte niet aan protocol en had een hekel aan achterkamertjesgedoe. Hij was het tegenovergestelde van een klassieke manager.”

Het liefste trok hij op met studenten. Hij hield ervan om eerstejaars les te geven en spoorde hen aan om vrijheid te nemen. Hultink: „Een van zijn motto’s was ‘Don’t ask for permission, ask for forgiveness’. Neem risico en probeer iets uit. Als het op een fiasco uitliep, kon je volgens hem altijd nog excuses maken.”

Dirk Snelders, Buijs’ opvolger in Delft, herinnert zich hoe Buijs studenten terecht kon wijzen die zijn modellen in hun scripties al te nauwgezet hadden nagevolgd. „Dan zei Jan: ‘Wel erg braaf’. Hij zag liever dat je vrijheid nam.”

In 2007 kreeg Buijs de Leermeesterprijs, voor een wetenschapper die excelleert in onderwijs en onderzoek. Snelders: „Ook na zijn pensionering, een jaar geleden, bleef hij studenten begeleiden. Ze stonden nog steeds bij hem in de rij.”