De banken wacht een ‘Uber-moment’

Banken Banken voelen vooral de druk van techbedrijven die uit zijn op de ‘slagroom op de taart’.

Foto Arjen Born

Antony Jenkins windt er geen doekjes om. De voormalige topman van Barclays waarschuwde onlangs dat technologische vernieuwingen de bankenwereld op zijn kop gaan zetten. De komende tien jaar verdwijnt een aantal banken misschien helemaal uit het straatbeeld, meent hij. Mede verdreven door nieuwkomers uit de hightech-industrie, die dingen beter, goedkoper en sneller kunnen doen, aldus Jenkins. Of door andere banken die eveneens vernieuwen.

Als banken niet opletten, resteert hoe dan ook een bijrol. En massaal verlies van banen is volgens Jenkins onvermijdelijk. Doordat banken die niet kunnen meekomen maatregelen treffen om de winst op peil te houden. Of doordat er door hun eigen vernieuwingen minder personeel nodig is. Hij denkt dat wereldwijd misschien wel de helft van alle banen bij banken wordt geschrapt. „Zelfs als het meevalt, gaat het nog om zeker 20 procent.”

In de bankensector wordt sinds de crisis al drastisch gereorganiseerd. Als Jenkins’ voorspellingen ook in Nederland uitkomen, tellen de banken hier in 2025 nog 45.000 banen. Voor 2008 waren dat er 164.000.

Jenkins deed zijn uitspraken eind november bij de vooraanstaande Britse denktank Chatham House. Er wordt vaker gewaarschuwd voor de verstorende gevolgen van nieuwe financiële technologie (fintech). Maar weinig door mensen uit de sector zelf, en zelden zó scherp. Barclays is een van de vijftien grootste banken ter wereld. Jenkins waarschuwde dat er een „Uber-moment” aankomt voor banken, waarin technologische innovaties de bestaande orde aan het schuiven brengen. Zoals Uber deed in de taxibranche.

Volgens Jenkins zullen die innovaties vooral komen van nieuwe techbedrijven, hoewel ook van enkele banken zelf. Uit onderzoek van adviesbureau KPMG bleek vorige maand dat in 2015 wereldwijd 20 miljard dollar in de fintechsector is geïnvesteerd, deels door traditionele banken. In 2013 bedroegen die investeringen ‘slechts’ 3 miljard. Jenkins ziet die groei als een teken dat een „echte verstoring” niet ver weg is.

In Nederland is het in 2006 opgerichte Adyen inmiddels de digitale ‘kassa’ voor grote webwinkels en onlinediensten zoals Facebook, Spotify en de online-Bijenkorf. Het bedrijf is zo’n 2 miljard euro waard.

Sinds november is er ook de eerste, louter digitale bank: Bunq. Die heeft alleen een app waarmee klanten onderling betalingen kunnen regelen, zoals voor vakanties of borrels.

Fintechbedrijven kunnen vaak sneller vernieuwen en zijn goedkoper dan banken. Die zitten meestal vast aan een door de jaren heen opgebouwde grote en diverse organisatie, met veel personeel, kantoren en computersystemen. Dat is kostbaar en log.

Nieuwkomers kunnen zich ook richten op hele specifieke onderdelen van bankieren – niet verrassend vaak de meest winstgevende. Volgens consultancybureau McKinsey proberen ze „de slagroom van de taart” te eten. Ze vallen soms ook nder minder streng toezicht , wat de kosten eveneens drukt. Banken hebben sinds de crisis te maken met strengere regelgeving, die voor hogere kosten zorgt.

Samenwerken met fintech

Banken zoeken ook wel samenwerking met fintechbedrijven. De Spaanse BBVA nam in november een belang in Atom Bank, een nieuwe Britse digital only-bank. ING maakte in oktober samenwerking bekend met het Amerikaanse fintechbedrijf Kabbage, waarin het eerder een belang had genomen. Fintechbedrijven hebben de kennis van banken op hun beurt nodig om succesvol te zijn.

Sommige banken zijn zelf volop bezig met innoveren. Rabobank bijvoorbeeld heeft de Rabo Wallet geïntroduceerd, een app waarmee je via je telefoon kunt betalen en waaraan ook spaarkaarten van andere winkels kunnen worden gekoppeld.

Europa wordt steeds digitaler:

Maar Atom-baas Anthony Thomson vindt dat banken zichzelf een „cool” en „hip” imago aanmeten met gelikte apps en handige websites, zei hij tegen de Britse krant The Guardian. De systemen daarachter zouden hopeloos verouderd zijn en een onontwarbare, instabiele kluwen vormen. Doordat er decennialang systeem aan systeem is gekoppeld. De vele storingen zouden daarvan het bewijs zijn.

Goddelijke recht

Thomson:

Dat banken vandaag bestaan, betekent nog niet dat ze het goddelijke recht hebben er morgen te zijn. Ze zullen er morgen niet zijn.

Een teken aan de wand is wellicht dat steeds meer topbankiers overstappen naar fintechbedrijven. In de VS zijn de voormalige bazen van Citigroup en Morgan Stanley van kamp geswitcht. In Nederland is ex-RBS Nederland-topman Jan de Ruiter commissaris bij Bunq geworden.

Volgens McKinsey moeten banken zichzelf opnieuw uitvinden en hun relatie met de klant versterken. Dat is niet eenvoudig. Banken beschikken weliswaar over een schat aan gegevens van hun klanten. Als ze daar handig gebruik van maken via bijvoorbeeld een app waar ook de klant voordeel in ziet, kan die informatie geld waard zijn. Maar toen ING een tijdje geleden met klantgegevens andere bedrijven wilde benaderen, zodat die gericht aanbiedingen konden gaan doen aan rekeningenhouders, stonden klanten op hun achterste benen. ING besloot daarop het plan in de ijskast te zetten.