Altijd maar weer naar ijskoud Iowa

De presidentsverkiezingen in Amerika beginnen altijd in klein maar machtig Iowa, ook aanstaande februari weer. Politici kunnen de staat niet negeren. Iowa geeft de illusie van tastbare democratie.

Schuur in Mount Vernon, Iowa, met een reproductie van het bekende schilderij 'American Gothic' (1930) van Grant Wood. Het huis dat als model diende staat elders in Iowa. Foto Reuters

Iowa is geen staat om van te houden, al helemaal niet in de winter. Het voelt als een grote Noordoostpolder, met lange, rechte wegen, boerderijen. De winters zijn lang, met een snijdende noordenwind, sneeuwstormen en verlaten straten. Iowa, dat drie miljoen inwoners telt van vooral Duitse, Scandinavische en Nederlandse afkomst, blaast zijn kilte recht in je gezicht.

Op 1 februari beginnen de Amerikaanse presidentsverkiezingen hier, in Iowa. Die dag beslissen de Democraten in deze staat over het lot van Bernie Sanders en Martin O’Malley: kunnen zij de nominatie van Hillary Clinton nog in gevaar brengen? Spannender wordt het waarschijnlijk bij de Republikeinen. Ted Cruz doet het goed in Iowa, en kan zomaar de Republikeinse koploper worden. Donald Trump kan aantonen dat zijn gigantische aanhang in peilingen ook echt komt opdagen als er gestemd moet worden.

Steeds maar weer Iowa. Al sinds 1972 is Iowa de eerste staat die voorverkiezingen organiseert voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Dat komt omdat de staat eigenlijk een lange serie voorverkiezingen houdt, die veel tijd kost. De kiezers kiezen niet direct een kandidaat, maar vertegenwoordigers namens hun district. Die kiezen weer met de andere districten de afgevaardigden voor de Republikeinse Conventie, in de zomer. Het proces is zo stroperig, dat er maanden voor nodig zijn.

Zo is deze boerenstaat in het Amerikaanse Heartland de invloedrijkste politieke staat van Amerika. Wie hier wint, ligt meteen voor op de rest. Die bepaalt waar het de eerste dagen over zal gaan. Denk aan Obama in 2008, die hier verrassend won van Hillary Clinton.

Huur een bus

Iowa is een bezoeking voor presidentskandidaten en hun campagneteams. Wil je hier winnen, dan zit er maar één ding op: huur een bus, en rijd alle 99 districten langs. Ga naar braderieën, boerenmarkten en buurthuizen. Bezoek de kerken, want de mensen die komen opdraven bij voorverkiezingen, zijn meestal trouwe kerkgangers. Praat niet over landelijke thema’s, maar over lokale kwesties. De Republikein Rand Paul kan je er een toespraak in een buurthuis horen houden over de zegeningen van rauwe melk. Dat onderwerp leeft onder de veeboeren in Iowa.

En: geef miljoenen dollars uit aan regionale televisiespotjes. In 2012 gaf de campagne voor Mitt Romney, de Republikeinse favoriet, vier miljoen dollar uit aan reclamespotjes in Iowa. Er gingen 120.000 mensen stemmen. Dat is 33 dollar per kiezer. En Romney won Iowa niet eens. Rick Santorum haalde 34 stemmen meer. Maar dat werd pas dagen later duidelijk. Eerst moest een zoekgeraakte vrachtwagen met stemformulieren teruggevonden worden, en moest de kiescommissie besluiten of zo’n honderd stemmen op servetjes ook geldig waren. Nóg later bleek alle moeite voor niets. De afgevaardigden die naar de Republikeinse Conventie werden gestuurd, sloten zich aan bij Ron Paul, die daarmee de derde winnaar van Iowa werd.

Als je in Iowa woont, ben je dus machtig en machteloos tegelijk. Maar inwoners nemen hun taak serieus. Er wordt niet zomaar gestemd. Mensen komen bijeen in zogeheten caucus-bijeenkomsten, in huiskamers, buurthuizen en diners. Daar gaan ze bij elkaar zitten, en discussiëren. Na afloop wordt gestemd.

Caucus met taart

In 2012 vond zo’n caucus plaats in een gymzaal in het plaatsje Winterset. Er waren zo’n honderd mensen, meest gepensioneerden. Je moet maar even een dagdeel vrijhouden voor de democratie. Er was koffie, mensen namen zelfgebakken taart mee. Iedereen mocht wat zeggen. De één vond Mitt Romney goed, de ander Ron Paul. De uren kropen voorbij. De Entmoet, de vergadering van Enten uit Tolkiens In de ban van de ring, leek tot leven gekomen. De voorzitter van de Republikeinse afdeling, achternaam Van Ginkel, hield de stemming erin met opbeurende praatjes tussen de sprekers door.

Aan het einde van de avond moesten de mensen stemmen. Rick Santorum won deze gymzaal, en Iowa. Hij kreeg hier voldoende zuurstof om zijn campagne nog twee maanden vol te houden.

Historicus Simon Schama maakte ook eens zo’n caucus mee, en schreef er een lyrisch verslag over in zijn boek The American Future – a History. Dit was pas democratie! En het heeft inderdaad iets geruststellends, die dorpszaaltjes waar over de belangrijkste baan ter wereld beslist wordt. Iowa geeft een prettige illusie, die van de tastbare democratie.