PiS beperkt Poolse media

De nationaal-conservatieve PiS versterkt in hoog tempo haar greep op Polen. Woensdag waren de media aan de beurt.

De Sejm, het Poolse parlement, tijdens het debat van woensdag. FOTO RAFAEL GUZ/EPA

Na het grondwettelijk tribunaal wil de Poolse nationaal-conservatieve regeringspartij Recht en Gerechtigheid (PiS) nu ook de publieke media aan banden leggen. Woensdag keurde de Sejm, het Poolse parlement, een wetsvoorstel goed dat het mandaat van de bestuurders van de nationale televisie en radio beëindigt en zo een begin maakt met wat in PiS-kringen een ‘re-Polonisatie’ van de openbare omroep heet.

Daar is volgens PiS-fractieleider Ryszard Terlecki haast bij, want de publieke media zouden zich „extreem onbetrouwbaar” getoond hebben in de verslaggeving over een dispuut rond het grondwettelijke hof. Dat draaide om de poging van de nieuwe regering om vijf benoemingen voor dat gerechtshof – oorspronkelijk gedaan door de vorige regeringscoalitie van het centrum-rechtse Burgerplatform (PO) en de agrarische PSL – te vervangen door eigen kandidaten, leidden tot een diepe rechtstatelijke crisis en straatprotesten. Ook kiest de omroep volgens PiS te veel de kant van de oppositie. Terlecki: „Als de media zich inbeelden dat ze komende weken de Polen zullen bezighouden met het kritiseren van onze veranderingen, moet daar een einde aan komen.”

Zijn partijgenoten verwijten de publieke media ook, waarden uit te venten die een meerderheid van de Polen vreemd zijn. „Propaganda”, noemde volksvertegenwoordiger Barbara Bubula beelden die ze onlangs in een nieuwsprogramma voorbij zag komen „van een homokoppel met de handen liefdevol in elkaar gehaakt”.

De nieuwe wetgeving, die de benoeming van de chefs van de omroep in handen plaatst van de regeringspartij, zijn volgens de partij slechts het begin van ingrijpender hervormingen. Die moeten zorgen dat de openbare omroep weer „nationale belangen” dient.

Dat PiS, geleid door voormalig premier Jaroslaw Kaczynski, zo hard van stapel zou lopen in zijn drang om de Poolse staat te verbouwen, heeft velen verbijsterd, ondanks alle waarschuwingen vooraf. Eerder deze maand viel de militaire politie middenin de nacht binnen bij een aan de NAVO gelieerd expertisecentrum voor contraspionage. Reden: de directeur wilde geen gehoor geven aan het bevel van de regering om op te stappen, aldus een regeringswoordvoerder. De Slowaakse minister van defensie, die samen met Warschau verantwoordelijk is voor het centrum, bleek compleet verrast door de „niet-standaardacties” van de Polen.

Ook het goedkeuren van de controversiële wetten die de nieuwe regering in sneltempo door de Sejm duwt, gebeurt vaak ’s nachts. Daarbij gaan zowel de regeringspartij als de oppositie emotioneel te keer. „Dit is de officiële begrafenis van de publieke media”, verklaarde PO-volksvertegenwoordiger Urszula Augustyn (PO) over de aanpassing van de mediawet. Maar ook haar partij is niet onschuldig.

In 2008 kwam de vorige regeringscoalitie met een wetsvoorstel dat bijzonder veel leek op wat gisteren goedgekeurd werd. Dat werd toen een halt toegeroepen door president Lech Kaczynski, de tweelingbroer van Jaroslaw, die in 2010 omkwam bij een vliegramp bij het Russische Smolensk. „Het democratiseren van de publieke media via het principe dat de regering de chef van de televisie benoemt verdient niet alleen kritiek, maar evenzeer spot”, sprak Kaczynski toen.

Nu noemt zijn voormalige partij dit een voorbeeld van de „goede verandering” die Polen nodig heeft.