Zwakke cijfers in derde kwartaal verstoren groeifeest van 2015

Haalt Nederland de alom voorspelde 2 procent groei voor 2015 nog wel?

Containerterminal van APM op de Tweede Maasvlakte. De toename van goederenexport viel in het derde kwartaal stil. Foto REMKO DE WAAL / ANP

Veel optimisme was er dit jaar over de Nederlandse economie. In het voorjaar verscheen de ene positieve raming na de andere. Het Centraal Planbureau (CPB), De Nederlandsche Bank, commerciële banken: allemaal voorspelden ze een groei van het bruto binnenlands product (bbp) van 2 procent of meer – twee keer zoveel als in 2014.

Het herstel doet zich op alle fronten voor, klonk het steeds vaker: de export floreert, consumenten geven geld uit, de huizenmarkt raakt uit het slop. Op Prinsjesdag stelde minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD) tevreden vast: „De Nederlandse economie is dit jaar weer terug op het niveau van voor de crisis.”

Maar aan het einde van het jaar blijkt het beeld minder rooskleurig. De sfeerbederver is het derde kwartaal. Daarin viel de groei praktisch stil: slechts 0,1 procent was het bbp groter dan in het voorgaande kwartaal, zo bevestigde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vorige week. Het tweede kwartaal was de groei net zo laag, maar dit had één duidelijke en eenmalige oorzaak: het kabinet verlaagde de gasproductie in Groningen. Alom werd verwacht dat in het derde kwartaal het groeitempo van de vier kwartalen daarvoor zou terugkeren: 0,5 procent of meer.

 

Dat is niet gebeurd. Tim Legierse, econoom bij Rabobank, noemt het derde kwartaal „ronduit zwak”. Het is de vraag of de alom voorspelde 2 procent groei in het hele jaar 2015 wel zal worden gehaald. Dan moet de groei in het vierde kwartaal, waarover nog geen gegevens bekend zijn, 0,33 procent of meer bedragen, zegt Legierse. Rabo houdt vooralsnog wel vast aan zijn raming van 2 procent groei dit jaar.

Op basis van het zwakke derde kwartaal stelde ABN Amro haar raming voor 2015 naar beneden bij, van 2,3 naar 2,1 procent. „We gaan uit van ruim een half procent groei in het vierde kwartaal”, zegt Nico Klene, econoom bij ABN. De vertrouwensindicatoren (consumentenvertrouwen, producentenvertrouwen) zijn nog steeds positief, aldus Klene.

Maar dan moet het wel beter gaan met de afzonderlijke factoren die in het derde kwartaal zorgden voor een groeivertraging. Welke zijn dat?

Export valt terug

De export, een van de pijlers van de economie, krijgt het moeilijker. In het derde kwartaal steeg alleen de dienstenexport, de stijging van de goederenexport viel stil. Dat heeft alles te maken met de kwakkelende wereldhandel, zegt Raoul Leering, handelsonderzoeker bij ING. Opkomende landen in Azië en Zuid-Amerika presteren economisch zwak. „Dat treft de Nederlandse export van eigen makelij”, zegt Leering. De maakindustrie merkt dat: de industriële productie daalde in het derde kwartaal met 0,9 procent. De ‘wederuitvoer’ (het invoeren en, na een kleine bewerking, weer uitvoeren van goederen) stijgt wel, omdat deze vooral naar andere EU-landen gaat. In Europa gaat het steeds beter.

 

De vooruitzichten voor de export zijn niet erg gunstig. In oktober is het volume van de wereldhandel gedaald, zo bleek vorige week uit de maandelijkse Wereldhandelsmonitor van het CPB.

Consumenten maken zich zorgen

In de eerste helft van 2015 kwam het goede nieuws vooral van de binnenlandse consumptie. De stijging daarvan maakte Nederland minder afhankelijk van de grillen van de wereldeconomie. Maar in het derde kwartaal steeg de consumptie van huishoudens helemaal niet meer. De consumptieve uitgaven van de overheid (waaronder de zorg en de uitkeringen vallen) namen wel toe.

 

 

Consumenten blijven voorzichtig, zegt Legierse van Rabo. „In een deel van het land staan hypotheken nog onder water. En mensen maken zich zorgen over de zorg en over hun pensioenen. Ze sparen daar nu zelf voor”. Of de stijging van de consumptieve uitgaven aantrekt in het vierde kwartaal is maar de vraag, zegt Klene van ABN. Door het extreem zachte weer geven mensen minder uit aan energie. Dit valt onder consumptieve uitgaven. 

Investeringen stijgen minder

De investeringen van bedrijven en huishoudens stegen in het derde kwartaal, met 1,1 procent. Legierse: „Het duidt op een gezonde marktdynamiek.” Wel zijn particuliere investeringen minder gestegen dan in de vorige kwartalen. Ook daalden de overheidsinvesteringen (onder meer infrastructuur), waardoor de totale investeringsstijging een magere 0,3 procent was.

Voor de investeringen zijn de vooruitzichten relatief gunstig. De huizenmarkt ontwikkelt zich goed en dat zorgt voor woninginvesteringen. Ook investeren bedrijven in de laatste maanden van het jaar nog fors in leaseauto’s, omdat de regeling daarvoor in 2016 fiscaal minder aantrekkelijk wordt. En de overheid moet investeren in de vluchtelingenopvang.

Klein lichtpuntje: de meeste indicatoren voor de gezondheid van de Nederlandse economie zijn in december verbeterd, meldde het CBS donderdag.  De export, de consumptie en de investeringen liggen hoger dan dezelfde maand vorig jaar.