De rapper die de tijdgeest raakt

2015 was het jaar van Kendrick Lamar. Hij schitterde op de twee belangrijkste hiphopalbums, Dr. Dre’s ‘Compton’ en zijn eigen ‘To Pimp A Butterfly’.

De beste rapper van 2015, favoriet van president Obama: Kendrick Lamar, hier tijdens een optreden op het Nederlandse Lowlands festival (in 2013). Foto Andreas Terlaak

Zijn How Much A Dollar Cost is het favoriete nummer van 2015 van de Amerikaanse president Barack Obama. Zijn derde album To Pimp A Butterfly werd dit jaar geciteerd op universiteiten en tijdens demonstraties. Hij overweldigde op het podium. En werd maar liefst elf keer genomineerd voor een Grammy Award. Kendrick Lamar was al even het boegbeeld van zijn generatie rappers – een positie die hij bereikte met de cruciale hiphopalbums Section.80 (2011) en good kid, m.A.A.d. city (2012), zijn crew Black Hippy en zijn bondgenootschap met hiphopmaestro Dr. Dre. Maar in 2015 kon echt niemand meer om hem heen.

In maart stond To Pimp A Butterfly een week voor de geplande release ineens online: een duizelingwekkend album om bij naar adem te happen, waarop Lamar diep duikt in de geschiedenis van zwart zijn in een door wit gedomineerde wereld. Het album zocht de grenzen op tussen rap en de wortels van rap door te putten uit P-Funk en G-Funk, rap en spoken word, jazz en soul.

Rappers klagen institutioneel racisme, het grove politiegeweld tegen minderheden en de uitzichtloosheid in Amerikaanse achterbuurten al aan zo lang als het genre bestaat. Maar nu die thema’s wat meer het mainstream-nieuws haalden, vielen de parallellen tussen de muziek en de realiteit ook buiten de scene veel massaler op.

2015 was het beste jaar voor westkustrap tot nu toe in deze eeuw en Lamar schitterde dit jaar op de belangrijkste twee hiphopalbums uit Los Angeles: naast dat van hemzelf ook op het triomfantelijke terugkeeralbum Compton van zijn platenbaas Dr. Dre. Gedroomd waren de samenwerkingen tussen de briljante producer (50) en de rapper (28) die opgroeide met zijn muziek. Dr. Dre lanceerde de carrières van hiphopsterren als Snoop Dogg, Eminem, 50 Cent en The Game en omringt zich al een carrière lang met jonge megatalenten die mede zijn muzikale koers bepalen.

De invloed van Lamar op het ijzersterke Compton is in elk detail evident. Lamar lijkt op het album van zijn mentor nóg een tandje harder te gaan dan op zijn eigen album, en onder zijn invloed maakte Dr. Dre zijn meest politieke soloalbum tot nu toe. Als Lamar op Darkside/Gone rapt dat hij ondanks zijn succes nog steeds gezien wordt als ‘just another nigga’ klinkt hij raak en furieus als een jonge Ice Cube.

Het was in de volle breedte een mooi jaar voor hiphop, even divers als altijd, van de psychedelische roesrap van A$AP Rocky tot de hedonistische feestrap van Rae Sremmurd, van het ijzersterke, rauwe debuut van Vince Staples tot het prachtige abstracte universum van Young Thug en de alomtegenwoordige en excellerende Future en Drake.

Maar Lamar was de rapper die de meeste indruk maakte. Hij raasde op Lowlands over het publiek heen met een van de meest stomende hiphopshows van het jaar. En nu, aan het einde van het jaar, staat zijn album internationaal terecht hoog in alle eindejaarslijsten. Met zijn muziek raakte hij de tijdgeest als weinig anderen en in de studio en op het podium toonde hij zich dé rapper in topvorm van dit moment. 2015 was met grote afstand het muziekjaar van Kendrick Lamar.