Brazilië wil uit angst voor virus even geen baby’s

Een virus dat bij baby’s tot hersenafwijkingen zou leiden baart de Braziliaanse regering grote zorgen.

De Aedes-mug, die het zikavirus overbrengt.

Moeten Braziliaanse vrouwen met een kinderwens een zwangerschap voorlopig uitstellen? Sommige Braziliaanse artsen en gezondheidswerkers roepen hiertoe op nu dit jaar al meer dan 2.500 baby’s met een ernstige hersenafwijking zijn geboren en 29 baby’s hieraan overleden.

De Braziliaanse regering wijt de afwijkingen aan het door muggen overgedragen zikavirus, dat kan leiden tot microcefalie, een aandoening waarbij een baby met een kleinere schedel wordt geboren dan normaal. Dit kan hersenbeschadigingen veroorzaken die ernstig en levensbedreigend kunnen zijn. Het ministerie van Volksgezondheid heeft in zes deelstaten de noodtoestand uitgeroepen, waardoor extra geld vrijkomt voor onderzoek.

Vanuit het noordoosten

Hoewel de causale relatie tussen de hersenafwijkingen bij ongeboren baby's en het virus niet is bewezen, spreekt het ministerie van een „ongekend zorgwekkende situatie”. Vrouwen die zijn besmet met het zikavirus zouden vooral de eerste drie maanden van hun zwangerschap risico lopen een kind te baren met een hersenbeschadiging.

In eerste instantie werden de meeste gevallen van microcefalie geconstateerd in het noordoosten van Brazilië, met name in de deelstaat Pernambuco. Maar inmiddels heerst de epidemie vrijwel in het hele land.

In 2014 waren er nog slechts 147 gevallen. Sinds een maand heerst het virus ook in grote steden als Rio de Janeiro en São Paulo. In Rio, dat volgend jaar de Olympische Spelen organiseert, worden op dit moment negen miljoen huisbezoeken afgelegd om te onderzoeken of er risicogevallen zijn. Ook worden bijna 400 mogelijk al besmette zwangeren onderzocht.

„Het blijft natuurlijk een persoonlijke beslissing om niet zwanger te worden, maar in deze tijd van onzekerheid doen koppels er verstandig aan om even af te zien van hun kinderwens”, zei de Braziliaanse arts Angela Rocha tegen lokale media.

Woud in Oeganda

Eind november stelde het ministerie van Volksgezondheid, na autopsie op een aan microcefalie overleden baby, vast dat deze baby het zikavirus bij zich droeg. Hoewel microcefalie vele oorzaken kan hebben (van alcohol- of drugsverslaving bij de moeder tot aan erfelijke aanleg), vinden Braziliaanse deskundigen dit een sterke aanwijzing dat de infectie via de placenta van moeder op kind kan overgaan. Of het virus ook neurologische afwijkingen bij de foetus kan veroorzaken, staat nog niet vast.

Het zikavirus is verwant aan virussen die gele koorts en knokkelkoorts veroorzaken, en wordt net als deze infecties overgedragen door muggen. Het virus dankt zijn naam aan het Zikawoud in Oeganda, waar het in 1947 voor het eerst in een resusaap werd aangetroffen. Een jaar later werd het virus daar opnieuw gevonden, maar nu in een mug.

In 1954 werd de eerste menselijke besmetting vastgesteld in Nigeria. Het zikavirus is endemisch in delen van Afrika en Azië, maar verbreidde zich vanaf 2007 naar eilanden in de Stille Zuidzee. De symptomen van zika zijn mild: lichte koorts, zwelling van de lymfeklieren, jeukende uitslag, hoofdpijn en spierpijn.

Het is onduidelijk hoe het virus in Brazilië is beland. Sommige artsen vermoeden dat toeristen uit Azië het virus hebben meegebracht tijdens het WK voetbal dat Brazilië in 2014 organiseerde. Inmiddels hebben ook Wereldgezondheidsorganisatie en de Zuid-Amerikaanse tegenhanger daarvan, Pan American Health Organisation, alarm geslagen. Onderzoekers vrezen dat de zika-epidemie zich verder verspreidt, met name in Zuid- en Midden-Amerika. Via reizigers kan het virus grote afstanden overbruggen.

Ook in Colombia en Suriname hebben autoriteiten gewaarschuwd. In Suriname riep de minister van Volksgezondheid zwangere vrouwen gisteren op zich strikt te houden aan prenatale controles. Europese virologen denken niet dat het zikavirus zich snel over Europa zal verspreiden, aangezien de Aedes-mug die de ziekte overbrengt hier sporadisch voorkomt en in de winter helemaal ontbreekt.