Opnieuw staat de Britse premier in het water

Voor de zoveelste keer leidt overvloedige regenval tot overstromingen. Het waterprobleem blijkt in Engeland lastiger dan elders – door de Britse flash floods.

Medewerkers van een taxibedrijf met geleend theegerei in York, waar de Foss en Ouse buiten hun oevers traden. Foto Justin Tallis/AFP

‘Dit kan ons niet nog eens overkomen”, sprak premier David Cameron. Met laarzen aan en in een stevig windjack bezocht hij overstroomde gebieden in Engeland. „Natuurlijk zijn er abnormale weersomstandigheden, maar we moeten het als land beter doen.”

Dat was februari 2014. Spoel door naar Kerst 2015, en opnieuw staat de Britse premier in het water. Opnieuw toont de televisie beelden van ondergelopen straten, bejaarden in rubberbootjes, en auto’s en huizen onder water. Opnieuw zijn er militairen ingezet om met zandzakken provisorische dijken te bouwen. Maandagavond waren er nog 128 overstromingswaarschuwingen van kracht, waarvan negen levensbedreigend.

Of spoel terug, naar 2012, 2009, 2007. Ook toen was er „ongekende regenval” en overstroomden delen van Engeland. Het Met Office, het Britse KNMI, noteerde de afgelopen jaren record na record: de natste winter, de meeste regenval in een dag, uitzonderlijke hagel. In het overstromingsgebied klaagt men nu dat hun was beloofd dat het risico op wateroverlast eens in de vijftig jaar zou zijn, of eens in de honderd. In Cumbria is het al drie keer deze eeuw raak.

Het is niet zo dat er niets wordt gedaan om het land te beschermen. Dit jaar werd 664 miljoen pond (876 miljoen euro) besteed aan onderhoud van en investeringen in dijken, pompen en andere verdedigingswerken, de komende zes jaar is 2,3 miljard pond vrijgemaakt. Cameron zei dit weekeinde: „Vloedkeringen hebben een verschil gemaakt. Maar het is duidelijk dat in bepaalde gevallen het water er overheen liep.”

Maar, zeggen deskundigen, het gaat in Engeland niet alleen om rivieren die overstromen – zoals nu – of rijzend zeewater, maar ook om flash floods, plotselinge overstromingen die ontstaan doordat oppervlaktewater niet weg kan. Nu is door de hevige regen de grond zo verzadigd, dat het water niet wordt opgenomen.

Reddingswerkers in rubberbootjes.

Verschil met Nederland

„Er zijn heel veel kleine problemen”, vertelt Paul Cobbing, voorzitter van voorzitter van het National Flood Forum, dat slachtoffers en gemeenten adviseert. Hij wijst op de onderlopende polders in Somerset in 2013, stijgend zeewater in Cornwall en Wales in 2014, rijzend grondwater elders in 2012. 

„In Nederland is het probleem uniformer: het merendeel van het gevaar komt van de zee en drie rivieren”, zegt ook Jaap Flikweert, ingenieur bij Royal HaskoningDHV, elf jaar in Engeland. „Volledig voorkomen is hier niet realistisch. Zelfs binnen één gebied kan een overstroming drie, vier verschillende oorzaken hebben.”

Beweeg over de kaart en de icoontjes voor meer informatie:

En ja, in sommige dorpen is in uiterwaarden gebouwd, en in steden zorgen parkeerplaatsen en straten ervoor dat het water sneller naar beneden loopt. Sommige gebieden zijn kwetsbaar: de kust, de laaggelegen polders van Somerset. Maar ook:

„Dit is een heuvelachtig land: de regen stroomt naar de vallei. Nu zie je huizen van honderden jaren oud overstromen.”

Wat ook meespeelt, is dat overstromingen niet als landelijk probleem worden gezien. Slechts eenzesde van Engeland (5,2 miljoen huizen) loopt kans onder te lopen, in vergelijking met tweederde van Nederland. Flikweert:

„Er is minder nationaal belang – dus politieke wil – één oplossing te vinden als vijfzesde van het land geen directe baat heeft bij investeringen. Die 600 miljoen pond is dan al heel wat.”

Na overstromingen van 2013 en 2014 pleitten Flikweert en anderen voor budgetverhoging. Maar de regering houdt vast aan rendement op investeringen. Het ministerie van Financiën rekent ermee dat ieder geïnvesteerd pond 5 pond economisch voordeel moet opleveren.

Geld voor investeringen is ook maar ten dele een oplossing, zegt Paul Cobbing. „We denken aan pompen en dijken. Maar de vraag is: waar streven we naar? Ik denk dat onze ambitie groter moet zijn. Als je nu ziet dat in Cumbria allerlei wegen zijn afgesloten, met economische en sociale gevolgen van dien, dan kun je je afvragen of we niet over herinrichting van infrastructuur moeten nadenken.”

Pleidooi voor gedragsverandering

Cobbing pleit voor „gedragsverandering” zodat de Engelsen beseffen ergens te wonen waar kans op overstroming is:

„Bejaardentehuizen hebben wel een evacuatieplan bij brand, maar geen plan wat te doen bij overstromingen.”

Wellicht dat deze wateroverlast verandering brengt. David Rooke, plaatsvervangend directeur van de Environment Agency, de overheidinstantie belast met waterbeheer, zei maandag tegen de BBC dat er „compleet anders” moet worden gedacht. „We moeten weg van louter betere waterkeringen te bouwen, maar ook gaan kijken naar onze veerkracht.” Hij pleitte voor „vaste vloeren [in tegenstelling tot tapijt, red.], waterafstotende pleisterkalk, en elektriciteitskabels tegen de muur”, zodat slachtoffers „sneller kunnen terugkeren naar huis” na een overstroming.

De komende dagen gaat het opnieuw regenen in Noord-Engeland. Storm Eva van vorige week heeft inmiddels plaatsgemaakt voor storm Frank.

Lees ook: Droge voeten? Vooral zelf regelen