Valt Rhodes nu ook in Oxford?

Na Kaapstad dreigt nu ook in het Engelse Oxford Cecil Rhodes van zijn voetstuk te vallen. Studenten vinden het standbeeld van de man die de weg vrijmaakte voor apartheid aanstootgevend.

In Kaapstad werd een beeld van de Britse imperialist Cecil Rhodes in april weggehaald.

‘Rhodes moet vallen.” Die strijdkreet van Zuid-Afrikaanse studenten is overgenomen in het Britse Oxford, en lijkt ook daar succes te krijgen.

Oriel College, waar de negentiende-eeuwse Britse imperialist Cecil Rhodes studeerde, verwijderde al een gedenkplaat waarop hij werd geëerd. In het nieuwe jaar volgt een openbare discussie over zijn standbeeld. Net als in Kaapstad wil ook in Oxford een groep studenten Rhodes van zijn sokkel halen.

Want mijnmagnaat Cecil Rhodes (1853-1902) was als premier van de Kaapkolonie en stichter van Rhodesië (het huidige Zimbabwe en Zambia) verantwoordelijk voor de introductie van rassenscheiding. Hij maakte zo de weg vrij voor het apartheidsregime in Zuid-Afrika.

De eis van de studenten leidt tot verhit debat met diegenen die vinden dat de studenten de geschiedenis verloochenen. In The Times wees de Zuid-Afrikaanse oud-president F.W. de Klerk er zaterdag op dat „als de politieke correctheid van vandaag consistent zou worden doorgevoerd, weinig grootse Oxford-figuren de toets der kritiek zouden doorstaan”. Hoogleraar Nigel Biggar schreef in dezelfde krant dat Rhodes, die 2 procent van zijn fortuin uit diamanthandel schonk aan Oriel College en een deel bestemde voor studiebeurzen, geen racist was maar „een imperialist”, die geloofde in „de vooruitgang die het Britse rijk van zijn tijd vertegenwoordigde”. In The Daily Telegraph vergeleek de Zuid-Afrikaanse historicus R.W. Johnson de eis van de studenten zelfs met de beeldenstorm van terreurgroep Islamitische Staat.

Maar het gaat #RhodesMustFall om méér dan een standbeeld. Ze willen dat er op alle colleges van Oxford een debat over etniciteit wordt gehouden. Uit onderzoek bleek vorig jaar dat Oxford van alle Britse universiteiten het slechtst scoort inzake het aannemen van hoogleraren met een niet-witte en niet-Britse afkomst: slechts 3,9 procent van de professoren komt uit een etnisch-culturele minderheidsgroep. Hetzelfde onderzoek wees uit dat bijna 60 procent van de gekleurde studenten – zowel Brits als internationaal – zich vanwege hun afkomst of etniciteit niet welkom voelt in Oxford. Vorig jaar maakte een aantal van hen foto’s die zij online plaatsten onder de kop ‘Ik ben ook Oxford’.

De groep vindt verder dat het curriculum te Europees, te mannelijk en te blank is. De oprichter, Ntokozo Qwabe, die vorige week onder vuur kwam te liggen toen bleek dat hij dankzij een Rhodes-studiebeurs in Oxford studeert, had het tegenover The Guardian over het „dekoloniseren” van Oxford. „Als men het over kolonialisme heeft, denken velen dat het iets uit het verleden is. Ze weten niet dat het zich nog iedere dag bij instellingen als Oxford manifesteert.” Hij wees op een debat over het Britse Rijk, waar een cocktail werd geschonken met de naam Colonial Comeback.

Het protest in Oxford doet denken aan een golf van protesten aan Amerikaanse universiteiten dit najaar, waar studenten ageerden tegen standbeelden van president Jefferson en tegen naar president Wilson genoemde gebouwen. Beiden waren voorstander van rassenscheiding.

In Oxford heeft Oriel College alvast de volgende mededeling opgehangen: ‘Dit gebouw, voltooid in 1911, werd gefinancierd door een nalatenschap van Cecil Rhodes. Het beeld van Rhodes werd toen neergezet en is onderdeel van een gebouw op de monumentenlijst. Veel van Rhodes’ daden en publieke verklaringen zijn onverenigbaar met de huidige waarden van dit college. Het erkennen van het historische feit van de nalatenschap betekent niet dat wij zijn meningen of acties goedkeuren of verheerlijken.’