Trotse Abe zegt na 70 jaar sorry

Uit militair belang en onder Amerikaanse druk gaat Japan door de bocht en maakt excuses voor Koreaanse troostmeisjes.

Zuid-Koreaansen met foto’s van voormalige seksslavinnen bij een herdenking. Foto Kim Hong-Ji/Reuters

Jarenlang leek de verziekte relatie tussen Zuid-Korea en Japan onbuigbaar. Het grootste struikelblok was de kwestie van de ‘troostmeisjes’, de vele tienduizenden vrouwen die tijdens de Tweede Wereldoorlog als seksslaven werden misbruikt door het Japanse leger.

De Japanse premier Shinzo Abe ontkende dat het Japanse leger betrokken was geweest bij het ronselen van Zuid-Koreaanse vrouwen als troostmeisjes. De Koreaanse president Park Geun-hye vertikte het daarom met Abe te praten.

Maandag veranderde dit plotseling. In een historische omwenteling maakten de ministers van Buitenlandse Zaken van de twee landen bekend dat de kwestie „definitief en onomkeerbaar is opgelost”.

Oprecht berouw

Zuid-Korea zet een fonds op voor het verstrekken van steun aan voormalige Zuid-Koreaanse troostmeisjes, en de Japanse overheid gaat dat fonds financieren. „We nemen aan dat het budget ongeveer 1 miljard yen (7,6 miljoen euro) zal zijn”, zei de Japanse minister van Buitenlandse Zaken Fumio Kishida op een persconferentie met zijn Zuid-Koreaanse ambtgenoot Yun Byung-se in Seoul.

Volgens de overeenkomst zullen de twee landen zich onthouden van beschuldigingen en kritiek. Zuid-Korea heeft zelfs beloofd te proberen het standbeeld van het ‘troostmeisje’ voor de Japanse ambassade in Seoul te verwijderen.

Maar de grootste verrassing kwam van premier Abe. Hij gaf toe dat de Japanse militaire autoriteiten betrokken waren bij het ronselen. Ook sprak hij oprechte excuses en berouw uit: „Als minister-president van Japan betuigt premier Abe opnieuw zijn meest oprechte excuses en berouw tegenover alle vrouwen die onmetelijke en pijnlijke ervaringen hebben ondergaan en als troostmeisjes ongeneeslijke lichamelijke en psychische wonden hebben opgelopen”, zei Kishida.

„De Japanse regering is zich pijnlijk bewust van haar verantwoordelijkheden.”

Daarmee sloeg Japan een geheel andere toon aan dan vier maanden geleden. Bij de zeventigste herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog gebruikte Abe weliswaar de woorden „oprechte verontschuldigingen” en „berouw”, maar hij verwees toen voornamelijk naar het verleden. „Japan heeft herhaaldelijk gevoelens van diep berouw en oprechte verontschuldiging uitgedrukt voor zijn acties tijdens de oorlog”, zei hij toen. Het moest maar eens afgelopen zijn met al die verontschuldigingen, vond Abe.

„We mogen onze kinderen, kleinkinderen en zelfs toekomstige generaties, die niets met de oorlog van doen hebben, niet opzadelen met het lot zich te moeten blijven verontschuldigen.”

Dat viel verkeerd in Zuid-Korea. Japan heeft tussen 1910 en 1945 als kolonisator flink huisgehouden in Korea, en de wonden zijn nog niet geheeld. Onafhankelijkheid van Japan is het fundament van de Zuid-Koreaanse nationale identiteit. In 1965 tekenden de twee landen weliswaar een verdrag dat diplomatieke betrekkingen herstelde, maar toen in de jaren negentig de eerste Zuid-Koreaanse vrouwen begonnen te praten over hun ervaringen als seksslavinnen kwamen er nieuwe eisen.

Japan gaf daarom in 1993 een verklaring uit waarin het toegaf dat het Japanse leger betrokken was geweest bij de oprichting en het beheer van bordelen voor soldaten. In 1995 werd een particulier fonds opgericht voor de slachtoffers. Het geld kwam echter uit donaties en niet van de Japanse regering. Andere betrokken landen accepteerden dit, maar Zuid-Korea uiteindelijk niet.

Territoriale geschillen met China

De Verenigde Staten speelden een belangrijke rol in de dramatische ommezwaai van deze maandag. Het land heeft 75.000 militairen in de twee landen en de regio is van groot strategisch belang voor de Amerikaanse militaire superioriteit.

China roert zich in de Zuid-Chinese Zee en heeft territoriale geschillen met zowel Japan als Zuid-Korea. Noord-Korea zegt kernwapens te hebben die de VS kunnen bereiken. Maar de betrekkingen tussen Japan en Zuid-Korea zijn zo slecht dat de twee in 2012 zelfs een plan schrapten om militaire informatie uit te wisselen.

Trailer van Japanse documentaire over troostmeisjes:

Om een verenigd front te bouwen spoorde president Obama zijn twee bondgenoten aan hun problemen op te lossen. Vorig jaar wist hij president Park over te halen met hem en Abe te praten tijdens de top over nucleaire veiligheid in Den Haag. Begin november hielden Abe en Park hun eerste bilaterale samenkomst. Obama’s plan lijkt nu geslaagd: Abe belde de Zuid-Koreaanse president maandag met een persoonlijk excuus voor de ‘troostmeisjes’. De twee spraken af de militaire banden te versterken.

Toch is niet iedereen tevreden. „We eisen wettelijke schadevergoeding van Japan”, zegt het voormalige Zuid-Koreaanse ‘troostmeisje’ Lee Yong-soo. „Het gaat ons niet om het geld.” Japanse ultranationalisten zijn ondertussen diep geschokt. „Wie heeft de premier en de minister van Buitenlandse Zaken deze stomme en onvergeeflijke beslissing geadviseerd? Dit is om razend over te worden”, zegt Satoru Mizushima van Ganbare Nippon, een van de grootste rechtse groeperingen in Japan.

Omdat de overeenkomst gevoelig ligt in beide landen, zullen premier Abe en president Park hun afspraken waarschijnlijk bevestigen met president Obama tijdens de volgende top over nucleaire veiligheid, in maart in Washington.

Lees ook het verhaal van Wei Shaolan, een ‘troostmeisje’ voor de Japanse bezetter