De Nederlander is bang voor de boze buitenwereld

Nederlanders ervaren het internationale klimaat als guur, valt op te maken uit het laatste SCP-rapport.

Een kleine groep vluchtelingen verlaat de noodopvang Heumensoord nabij Nijmegen. Foto Valerie Kuypers/ANP

De Nederlandse burger is bang voor de buitenwereld en hij neemt dat de overheid kwalijk. “Door immigratie en open grenzen dreigt Nederland te veel van zijn eigenheid te verliezen.”

Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) brengt deze woensdag zijn jongste kwartaalrapportage uit in de reeks ‘Burgerperspectieven’. Daarin werd bovenstaande stelling door een ruime meerderheid van de ondervraagden onderschreven. Driekwart van de lageropgeleiden en bijna 70 procent van de ondervraagden met mbo-niveau zijn het daarmee eens. Van de hogeropgeleiden stemt bijna 40 procent met die stelling in.

Hoe guur Nederlanders het internationale klimaat vinden, komt in verschillende stellingen terug. Alle gevraagde “opvattingen over Nederland in de wereld” laten een verschuiving zien naar meer zorgen over de invloed van het buitenland op Nederland. “De politiek in Den Haag heeft te veel macht overgedragen aan Europa” is een stelling die op instemming van 56 procent kan rekenen, terwijl maar 13 procent het daarmee óneens is. Drie jaar geleden waren die percentages respectievelijk 50 en 18 procent.

Overheid moet zich richten op binnenlandse problemen

Ruim tweederde van de ondervraagden (69 procent) is het (zeer) eens met de stelling dat de Nederlandse regering zich minder zou moeten richten op het buitenland en meer op de problemen in het eigen land. Dat was een jaar geleden nog 61 procent. De stelling ‘Mensen zoals ik ondervinden vooral nadelen van het verdwijnen van de grenzen en het meer open worden van de economie’ wordt door een kwart van alle ondervraagden onderschreven.

Bijna de helft van de ondervraagden noemt de vluchtelingenproblematiek als eerste op de vraag wat het belangrijkste nationale probleem is. Daar zitten verschillende aspecten aan, maar vooral verdringing en verlies van de eigen cultuur worden hier in de antwoorden genoemd. Daar komt de SCP-rapportage (met focusgroepen uit twee gemeenten) bijna naadloos overeen met de bevindingen uit een grootschalig onderzoek dat NRC vorige maand hield in veertig buurten.

Ouderen zijn doorgaans iets welwillender als het gaat om het opvangen van vluchtelingen. Hogeropgeleiden zijn weer welwillender dan lageropgeleiden. Mensen die zeggen op D66 of GroenLinks te zullen stemmen, zijn beduidend welwillender dan mensen met een andere politieke voorkeur met, niet verrassend, de PVV helemaal onderaan. De ondervragers deden hun werk tussen 1 oktober en 8 november, de jongste aanslagen in Parijs (13 november) hadden dus geen invloed op de antwoorden.

Bedreigd door komst migranten

In het jongste rapport is speciaal aandacht gegeven aan de positie van mensen met een opleiding van het middelbaar beroepsonderwijs (mbo). Zij blijken in hun opvattingen dichter bij lager- dan bij hogeropgeleiden te staan. Zo vindt tweederde van de mbo’ers dat het “in Nederland de verkeerde kant opgaat” tegen de helft van de hogeropgeleiden.

Mbo’ers hebben meer last van het gevoel “weinig grip te hebben op de toekomst”. Zij beschouwen zichzelf als de middengroep van Nederland en voelen zich bedreigd door ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en ook door de komst van migranten.