Veilingen vaker vooral theater

Hoge bedragen en een groot aantal onverkochte kunstwerken. De veilingmarkt liet in 2015 twee gezichten zien. Prijsgaranties zijn een probleem. 

Amadeo Modigliani: Nu couché 1917-1918 – $ 170,4

Een stel verleidelijke vrouwen vertekenen het beeld van de kunstmarkt dit jaar. Een kleurrijk doek met Algerijnse prostituees, Picasso’s Les femmes d’Alger (Versie 0), en een liggend naakt van Amadeo Modigliani, Nu couché, waren in mei en november breaking news. Met opbrengsten van respectievelijk 179 en 170 miljoen dollar – de twee hoogste ooit – leek het of de kunstmarkt nog altijd booming is. 

Maar de trend voor hedendaagse en moderne kunst, de motor van de kunstmarkt, is duidelijk neerwaarts. Het percentage onverkochte lots werd groter en de omzet daalde. Brachten de belangrijke avondveilingen met naoorlogse kunst bij Christie’s, Sotheby’s en Philips in New York in mei nog 1,8 miljard dollar op, zes maanden later was het resultaat van de avondveilingen eenderde minder: 1,2 miljard.

L'Allée des Alyscamps van Vincent van Gogh (1888)

The New York Times toonde onlangs aan dat de omzetdaling samenhangt met het afnemende percentage prijsgaranties. De conclusie: de vele garanties in het voorjaar, waarbij het veilinghuis de verkoper verzekerde van een minimumopbrengst, hebben voor een te rooskleurig beeld gezorgd. Steeds luider klonk in 2015 het gemor over het gebrek aan regulering op de kunstmarkt, en dan vooral de prijsgaranties. Die heimelijke afspraken, luidde de kritiek, maken van de veilingzaal een theater, waar ingewijden een toneelstuk opvoeren.

Hoe groot de risico’s van de garanties zijn, werd duidelijk bij de eerste drie veilingen van de collectie van de Amerikaanse zakenman Alfred A. Taubman, vorige maand in New York. Om de enorme verzameling van zijn oud-eigenaar te mogen verkopen, had Sotheby’s de erven een minimale opbrengst van 515 miljoen dollar toegezegd. Met alleen nog de veiling in februari van een klein aantal niet heel kostbare oude meesters op het programma is Sotheby’s nog 83 miljoen dollar verwijderd van de garantiesom. Mocht het veilinghuis verlies lijden op de verkoop van wat nog altijd de duurste kunstcollectie uit de geschiedenis kan worden, dan zal dat de geloofwaardigheid van de markt geen goed doen.

Steeds duidelijker is dit jaar gebleken hoe flinterdun de winstmarges aan de bovenkant van de markt zijn. Direct na de tegenvallende resultaten van de twee eerste Taubman-veilingen liet Sotheby’s-bestuursvoorzitter Ted Smith op 5 november weten dat hij nog het volste vertrouwen had in de goede afloop. Maar toen het beursgenoteerde veilinghuis de volgende dag tegenvallende kwartaalcijfers presenteerde, verloor het bedrijf direct 15 procent van zijn beurswaarde. Een week later, na de eveneens teleurstellende avondveiling van hedendaagse kunst, meldde persbureau Bloomberg News dat Sotheby’s vertrekregelingen aanbood aan het personeel.

De tien hoogste veilingopbrengsten van 2015:

Sinds begin maart hangt nóg een donkere wolk boven de markt. Een onderzoeksrechter in Monaco liet toen Yves Bouvier arresteren, de Zwitserse directeur-eigenaar van belastingvrije kunstopslagplaatsen in Genève, Singapore en Luxemburg, en een bekende van veel grote verzamelaars. Zijn beste klant, de Russische kunstmestfabrikant en miljardair Dmitri Rybolovlev, beschuldigde Bouvier van oplichting. Als intermediair bij kunsttransacties in zijn pakhuizen verkocht Bouvier de afgelopen tien jaar 37 meesterwerken aan Rybolovlev. Kosten: 2,1 miljard euro.

Tijdens een etentje ontdekte de Rus bij toeval dat Bouvier voor hem niet de beste prijs probeerde te regelen, maar dat hij voor een Modigliani 15 miljoen bovenop de verkoopprijs had gezet. Tegen The New York Times zei Rybolovlev onlangs dat hij vermoedt voor zeker 500 miljoen euro te zijn opgelicht. In september klaagde ook de Franse justitie Bouvier aan, voor diefstal van twee Picasso’s. Tot wat voor malversaties heeft de grootscheepse speculatie met kunst geleid? Beide rechtszaken zullen volgend jaar met veel aandacht worden gevolgd.

Heel gezond dus dat de grote veilinghuizen zich weer meer gaan richten op de middenmarkt, de categorie tussen 5.000 en 5 miljoen euro. Dat is de markt waar goede marges worden gemaakt en prijsgaranties uitzondering zijn. Jop Ubbens, directeur van Christie’s Nederland, is blij met die ontwikkeling. In Amsterdam concentreert het veilinghuis zich op het midden van de middenmarkt, de categorie tot een half miljoen euro. Dat gaat goed: dankzij lagere kosten boekte Christie’s in Amsterdam dit jaar met een gelijkblijvende omzet (zo’n 40 miljoen euro) meer winst. Ubbens: „Wij kunnen zo nog jaren doorgaan.”

Een groter deel van de Nederlandse omzet ging naar het buitenland. Met dank aan verbeterde onlinefaciliteiten en gerichte marketing. Ten minste twee regionale veilinghuizen namen Chinese medewerkers in dienst.

Ook opmerkelijk in 2015: een oud-medewerker van Sotheby’s begon Art Europe. Het resultaat van de eerste veiling eerder deze maand bleef nog enigszins achter bij de hoge ambities: ruim de helft van het aanbod bleef onverkocht. De tweede veiling staat voor april gepland.