Column

Over de doden niets dan goeds, natuurlijk

Herman van der Zandt in ‘Uit het leven’ (NOS).

In deze dagen vol jaaroverzichten kun je er soms van opkijken als het heden, of op z’n minst een nieuwer verleden dan dat waar we op terugblikken, kortstondig de kop opsteekt. Meerdere keren was dat het geval tijdens Uit het leven, het eerbetoon van de NOS aan de bijzondere mensen die in 2015 overleden. Zo ging het over modeontwerper Koos van den Akker, die de karakteristieke truien ontwierp die de „toen nog onbevlekte” Bill Cosby droeg in The Cosby Show. Die toevoeging was het sprongetje vooruit waardoor je even ontwaakte uit de dromerige collage van archiefbeelden die zo’n dodenoverzicht is.

Het was een soms wat haastige, maar toch vooral fraaie hommage aan zij die er niet meer zijn, waarbij uiteraard voor Joost Zwagerman, Armand, Drs. P en Thé Lau wat meer tijd werd genomen. Gepaste aandacht was er ook voor de min of meer anonieme doden onder vluchtelingen of slachtoffers van aanslagen. En de NOS stond zichzelf toe jolig te zijn als het kon, zoals toen het over de dit jaar overleden bedenkers van sms, hazelnootpasta en de Barbapapa-figuren ging.

Het was niet het eerste jaaroverzicht van de avond, maar wel het beste. Het sportjaar 2015 (NOS) was een tussenjaar dat het moest hebben van Max Verstappen en Dafne Schippers en de terugblik van Zondag op Lubach (VPRO) op „misschien wel het meest recente jaar ooit” was vermakelijk, maar zeker niet zo scherp als we hem eerder zagen. Minister Lilianne Ploumen (PvdA, Buitenlandse Handel) kwam zich met terugwerkende kracht verdedigen voor TTIP, het handelsverdrag dat de EU en de VS willen sluiten en waar Lubach in 2015 meerdere kwaaie zondagse monologen aan besteedde.

Hoewel je als politicus in een satirisch programma gemakkelijk je vingers brandt, weerde ze zich kranig. Over een uitleg ervan door Lubach, uit oktober, zei ze: „Het klopt alleen niet, wat je vertelt” – en Lubach ging pardoes akkoord. Dan kun je je afvragen hoeveel er de volgende keer van waar is als hij zich boos maakt over een ingewikkelde kwestie.

Misschien was het juist doordat niemand zich boos maakte, en er even geen meningen tegenover elkaar stonden, dat Uit het leven zo prettig aandeed. Want over de doden niets dan goeds, natuurlijk. Een rijk archief en de juiste toon, dat was genoeg voor een mooie serie miniatuur-necrologieën.

Waarin, zoals gezegd, de actualiteit er op gepaste momenten tussendoor piepte. De Duitse oud-president Richard von Weizsäcker overleed dit jaar, en we zagen beelden van hem uit 1991, toen hij een bezoek bracht aan een asielzoekerscentrum dat was aangevallen. „Iedereen heeft zijn waardigheid, en dat moet iedereen respecteren”, zei hij destijds. „Pas als we dat allemaal accepteren, kunnen we de problemen, die er natuurlijk zijn, oplossen.” Op de beelden tilde hij een buitenlands jongetje op.

„Let wel, het is 1991”, zei Herman van der Zandt vanuit het staartje van 2015. Alsof hij wilde zeggen: het kon toen ook – of juist: het kon toen wél.