‘In 2015 overleden meer mensen aan een selfie dan aan een haaienbeet’

Dat meldde het populaire twitteraccount @UberFacts

De aanleiding

Een goed verhaal moet je niet kapotchecken, zeggen ze in de journalistiek weleens. Toch is dat precies wat we hier gaan doen. Het immens populaire twitteraccount @UberFacts (12,5 miljoen volgers), dat meerdere keren per uur een leuk feitje het web op slingert, tweette vorige week: ‘Tot nu toe zijn er meer mensen overleden aan een selfie dan aan een haaienaanval in 2015.’ Ruim 1.100 mensen retweetten het, zo’n 1.500 mensen klikten op ‘like’.

Waar is het op gebaseerd?

De Amerikaanse twintiger achter @UberFacts, Kris Sanchez, laat ons weten dat hij het van het blog Mashable heeft, dat op 21 september een artikeltje plaatste met dezelfde kop. Die week namen talloze nieuwssites (waaronder RTL Nieuws en nu.nl) het leuke statistiekje over en het bericht zelf werd – hou je vast – 150.000 keer via sociale media gedeeld. Selfies: de trend you love to hate.

Gevraagd naar haar bron stuurt de auteur van dat stukje, stagiaire Cailey Rizzo, ons weer door naar een artikel van een veel kleiner blog, Condé Nast Traveler. Een week eerder vergeleek dat reisblog de twee statistieken met elkaar. Voor de haaienaanvallen werd een overzicht gebruikt van sharkattacksurvivors.com, dat nieuwsberichten verzamelt over mensen die door haaien zijn aangevallen. Toen, medio september, was volgens dat overzicht een aanval door een haai dit jaar acht mensen fataal geworden. Het aantal ‘selfie-gerelateerde’ doden was „minstens tien”.

En, klopt het?

Voor we bij het appels-peren-argument komen, eerst even de feiten los van elkaar. Doodgebeten worden door een haai is inderdaad veel onwaarschijnlijker dan Jaws deed vermoeden. De meest betrouwbare bron hiervoor is The International Shark Attack File (ISAF), een database van het Florida Museum of Natural History, die sinds 1958 elke gerapporteerde haaienaanval in kaart brengt. Het aantal dodelijke aanvallen per jaar kun je op je vingers tellen; in 2014 waren het er drie. Voor dit jaar heeft de ISAF nog geen cijfers naar buiten gebracht, maar op basis van de door sharkattacksurvivors.com verzamelde nieuwsberichten is het zeer aannemelijk dat het geen jaar is met afwijkende cijfers. De site telde er in september acht en inmiddels tien. Waarschijnlijk komt het ISAF nog iets lager uit, omdat ‘uitgelokte’ aanvallen niet worden meegeteld. Laten we daarom zeggen: maximaal tien. (Overigens: de mens doodt minimaal 100 miljoen haaien per jaar!)

Dan de selfies. Met de toenemende bekendheid van het verschijnsel wordt er ook met meer regelmaat over bericht. Er is zelfs een Wikipedia-pagina met alle ‘selfie-gerelateerde doden’ van 2014 en 2015. Volgens de daar bij elkaar gezette nieuwsberichten waren er vorig jaar 13 mensen die omkwamen tijdens het (proberen te) maken van een foto van zichzelf. Dit jaar zijn het er 25.

Maar ja, je kunt de twee niet met elkaar vergelijken, omdat je dan een directe doodsoorzaak afzet tegen iets wat slechts een meespelende omstandigheid was. Een van de 25 ‘selfiedoden’ was een man die in augustus in Spanje bij het stierenrennen werd aangevallen door een van de stieren toen hij het beest en zichzelf in één foto wilde krijgen. Werd die man gedood door de selfie, of door de stier die hem in zijn rug spietste? Anderen vielen van een hoog gebouw, werden aangereden of poseerden met een wapen dat afging.

Met andere woorden: als je een eerlijke vergelijking wil maken, moet je het aantal mensen dat overleed bij het maken van een selfie vergelijken met het aantal mensen dat, bijvoorbeeld, overleed bij het zwemmen in de oceaan.

Overigens, de kans op overlijden door een selfie is natuurlijk sowieso niet groter, zoals sommige sites wel schreven. Er worden jaarlijks veel en veel meer selfies genomen dan dat mensen haaien tegenkomen. Je moet alleen – en dat geldt voor beide situaties – het gevaar niet opzoeken.

Conclusie

Zo, ‘leuk weetje’ doorgeprikt en alle lol eruit laten lopen. Sorry. We beoordelen de stelling dat er dit jaar meer mensen zijn overleden aan een selfie dan aan een haai als onwaar.