De harde werkelijkheid van American football

De film Concussion stelt het probleem aan de orde van gezondheidsrisico’s in het American football. Bond en spelers worstelen ermee.

Hij wist dat hij betaald werd om mensen pijn te doen, zei hij. Hij wist dat hij betaald werd om mensen hersenschuddingen te bezorgen. „Maar als ik had geweten dat we bezig waren mensen te doden, dan had ik het shirt nooit aangetrokken.”

Voormalig American-footballspeler Keith McCants, in de jaren 90 actief voor onder meer de Tampa Bay Buccaneers, keek begin december in Atlanta met andere oud-spelers naar een voorvertoning van de film Concussion. De film, die vorige week in de VS in première ging, draait om Bennet Omalu (een rol van Will Smith), de patholoog die begin deze eeuw als eerste chronische traumatische encephalopathie (CTE), een vorm van permanente hersenschade, vaststelde bij overleden American-footballspelers. Zijn onderzoek werd tegengewerkt door de NFL, de machtige profbond, die bang was voor gezichtsverlies.

Spelers keken weg van het scherm als Omalu aan een autopsie begon. Er was boegeroep voor de filmversie van bondsvoorzitter Roger Goodell.

Elk jaar heeft de NFL incidenten. Ray Rice van de Baltimore Ravens speelt niet meer nadat hij vorig jaar zijn vriendin knock-out had geslagen in een lift. New England Patriots werd niet gestraft voor de vermeende zachte ballen die ze gebruikten om zich te plaatsen voor de Super Bowl.

Het hersenschuddingprobleem is geen incident, het is een wond die al jaren groter wordt. American football is een harde contactsport. Ondanks de beschermende kleding is er een risico voor de gezondheid. Vorig jaar bleek dat bijna drie op de tien voormalige NFL-spelers op z’n minst ‘gematigde’ neurocognitieve problemen zullen ondervinden.

De NFL probeert grip te krijgen op het probleem. De bond hoopt nog steeds voor ongeveer 1 miljard dollar te schikken in een rechtszaak die door duizenden oud-spelers was aangespannen. Daarin werd de bond onder meer verweten al sinds de jaren 20 op de hoogte te zijn van de risico’s. De afgelopen vijf jaar zijn 39 nieuwe regels ingevoerd om de sport veiliger te maken, waaronder een hersenschuddingenprotocol tijdens wedstrijden. Tussen 2012 en 2014 daalde het aantal hersenschuddingen, blijkt uit cijfers die het documentaireprogramma Frontline online bijhoudt: van 171 naar 123. Dit nog lopende seizoen waren er echter alweer 166.

Delen film uit angst aangepast

De NFL blijft rond het onderwerp negatief in het nieuws komen. Zo zou de bond zijn gestopt met het financieren van onderzoek naar hersenschade, meldde sportzender ESPN vorige week. Onzin, volgens de bond. Het National Health Institute zou de financiering in zijn eentje op zich nemen, de twee bleven partners.

De bond zou zich ook met de film Concussion hebben bemoeid. The New York Times onthulde dat uit gelekte e-mails bleek dat producent Sony delen van de film had aangepast, uit angst voor conflicten. Zie daar hoe machtig de NFL is.

„Toen wij speelden, wisten we veel nog niet. Nu weet je meer”, zei een oud-speler na de speciale vertoning in Atlanta. Ook de NFL heeft iets van die strekking gezegd in reactie op de film: „We weten allemaal meer dan tien, twintig jaar geleden”.

Zo ook toptalent Chris Borland, die vorig jaar op zijn 24ste al na één seizoen bij de San Francisco 49ers stopte. Het was hem de hersenschade niet waard. Een schok voor de sport, maar het meest schrijnend waren misschien wel de vele positieve reacties van collega’s: die snapten het. Hij had miljoenen kunnen verdienen, maar zijn gezondheid ging voor.

Wellicht wordt dit hét verhaal de komende jaren, zelfs al neemt de NFL maatregelen. Spelers die vervroegd stoppen, uit angst. Steeds meer ouders die hun kind verbieden American football te spelen. President Obama, zelf fan, zei in 2013 dat als hij een zoon had, hij niet zeker zou weten of die de sport mocht beoefenen.

Gek zijn op iets schadelijks

Dat is waar het schuurt: gek zijn op iets – zoals Amerikanen op hun football – waarvan je weet dat het mogelijk schadelijk is. Concussion-hoofdrolspeler Will Smith worstelde er mee als ‘footballvader’, zei hij in een interview. Zijn ervaring met de sport was zó positief, dat hij liever niet wilde dat wat in het script stond waar was. Of de film zijn mening over de sport heeft veranderd? „Football en de NFL zijn verschillende dingen. Door de ervaringen die mijn zoon en ik hebben gehad kregen we een speciale band. Over de NFL vel ik geen oordeel.”