De Grieken wacht meer pijn in 2016

Na het turbulente 2015 volgt weer een moeilijk jaar voor Griekenland. Bezuinigingen op pensioenen zijn het lastigst.

Een Griekse boer tijdens een demonstratie voor het parlement in Athene in november. De regering moet van EU en IMF de belastingvoordelen voor boeren afschaffen. Foto Simela Pantzartzi / EPA

Griekenland gaat als euroland het nieuwe jaar in. En dat was in de zomer nog allerminst zeker. 2015 was het jaar waarin de Grieken flirtten met de Grexit, de euro-uittreding. De flamboyante oud-minister van Financiën Yanis Varoufakis schoffeerde zijn EU-collega’s, Griekenland werd de eerste westerse wanbetaler bij het Internationaal Monetair Fonds en de Europese Centrale Bank moest bijspringen om de Griekse banken overeind te houden.

Keerpunt was de eurotop van 12 juli, toen Griekenland na crisisdiplomatie een derde hulppakket kreeg aangeboden. Daarna werd het een stuk kalmer rondom Griekenland. Maar hoe staat het nu met het zorgenkind van de Europese muntunie?

Griekenland is een eindje op weg op het pad dat in juli werd uitgestippeld. De linkse premier Alexis Tsipras kreeg bij vervroegde verkiezingen in september een mandaat voor de hervormingen die hij in ruil voor de Europese steun moet doorvoeren. Sinds juli heeft Griekenland 16 miljard euro gekregen uit het leningenpakket van in totaal 86 miljard euro tot in 2018. Het geld komt uit het euronoodfonds ESM. Griekenland krijgt stapsgewijs uitbetalingen, steeds pas nadat het specifieke hervormingen heeft uitgevoerd. De voorbije maanden schoonden de Grieken bijvoorbeeld de financiële sector op en ze namen een strakke begroting voor 2016 aan.

Een meevaller bleek tot dusver de herkapitalisatie van de vier grootste Griekse banken. Daarvoor keerde het ESM 5,4 miljard uit, na een speciale stresstest van de ECB in de herfst. Op de eurotop was op een hoger bedrag gerekend: 10 miljard plus nog eens 15 miljard voor noodgevallen.

‘Paralelle’ sociale maatregelen

Allemaal gunstige berichten. Maar juist de laatste weken van het jaar begon het in Athene weer te rommelen.

De meest recente uitbetaling uit het reddingspakket, een bedrag van 1 miljard, kwam vorige week pas na een ouderwets harde botsing tussen Athene en Brussel. De regering-Tsipras had zonder toestemming van de andere eurolanden besloten tot zogeheten ‘parallelle’ sociale maatregelen om het effect van de bezuinigingen te verzachten. Dit pakket was niet gedekt op de begroting, stelden de eurolanden. Pas toen Tsipras de maatregelen terugtrok, kreeg hij de 1 miljard.

Ook met de andere belangrijke schuldeiser van Griekenland, het IMF, loopt de spanning weer op. Op hoge toon eiste Tsipras vorige week dat het fonds zich niet meer bemoeit met Griekenland. Hij zei „verbluft” te zijn door de „onconstructieve” opstelling van het IMF. Het IMF betaalt niet mee aan het huidige hulppakket, maar ziet nog wel samen met de Europese Commissie, de ECB en het ESM toe op de hervormingen. Het IMF staat bekend als zeer streng. Met name Duitsland staat erop dat het IMF blijft meekijken.

De botsingen zijn geen goede voortekenen voor het nieuwe jaar. Een jaar dat niet makkelijk wordt, zegt Manos Giakoumis van de Griekse economische website Macropolis. Medio januari staat een tussenevaluatie gepland van de hervormingen. Alleen als de schuldeisers tevreden zijn, krijgt Griekenland extra geld.

De regering heeft nog geen voorstellen gedaan voor wat Giakoumis de „lastigste” kwestie noemt van de komende tijd: de pensioenen. Griekenland heeft beloofd volgend jaar minder uit te geven aan pensioenen dan vorig jaar. Er is nog een gat van zo’n 700 miljoen euro. „Eén optie die de regering overweegt is de verhoging van werkgeversbijdragen. Maar daarvan zeggen de schuldeisers dat het de concurrentiekracht van de economie schaadt”, zegt de analist. „Het is onduidelijk of de regering verlaging van de pensioenen kan vermijden.”

Het is een gevoelige kwestie, die de coalitie van Tsipras’ partij Syriza en een kleine rechtse partij onder druk kan gaan zetten. Ook een aantal andere moeilijke hervormingen moeten vóór de evaluatie worden goedgekeurd, waaronder de afschaffing van belastingvoordelen voor boeren. „Elk van die kwesties kan politieke problemen gaan veroorzaken”, aldus Giakoumis. De coalitie heeft een meerderheid van slechts drie zetels.

Schuldverlichting

Pas als Griekenland is „geslaagd” in het tussenexamen, willen de eurolanden nadenken over schuldreductie – nog zo’n heikel thema. De Griekse staatsschuld (196 procent van het bbp in 2015, volgens het IMF) is onhoudbaar, zegt Tsipras. Duitsland en enkele andere eurolanden zien dit anders: de kosten die Griekenland aan de schuld heeft zijn laag. De ESM-leningen hebben zeer gunstige voorwaarden: de gemiddelde looptijd is 32,5 jaar en de rente is zo’n 1 procent.

Het door Tsipras zo verguisde IMF is het op dit punt niettemin met hem eens: als Griekenland op zijn eigen benen moet staan, moeten de eurolanden een deel van de schuld kwijtschelden. Wordt vervolgd in 2016.