Poetin wil ex-oligarch weer in de cel

Nu de gevallen olietycoon Chodorkovski zich weer politiek manifesteert, komt justitie onmiddellijk in het geweer.

Het Kremlin heeft het weer gemunt op oud-oligarch Michail Chodorkovski. Exact twee jaar en twee dagen nadat president Vladimir Poetin de voormalige baas van olieconcern Yukos na tien jaar gevangenschap toch nog gratie verleende, heeft de Russische federale recherche een ‘internationaal’ opsporingsbevel tegen Chodorkovski uitgevaardigd.

Heel internationaal is het verzoek niet. Justitie heeft Chodorkovski niet bij Interpol op de lijst gezet. Moskou heeft alleen de landen waarmee het uitleveringsverdragen heeft gesloten, verzocht om zijn aanhouding.

Chodorkovski, die in Zwitserland en Engeland leeft, is zelden in Moskou. Of hij in Rusland voor de rechter zal staan wegens moord, zoals de aanklacht luidt, is dan ook de vraag.

Maar daar gaat het niet primair om. Het doel van de Russische justitiële autoriteiten is vooral de maatschappelijke stemming tegen staatsvijanden weer wat aan te wakkeren. Chodorkovski is een ideale kop van Jut. Als oligarch is hij nog steeds de personificatie van de exorbitante zelfverrijking na de ontmanteling van de Sovjet-Unie in de jaren negentig. Dat de aandeelhouders van zijn Yukos via een civiele procedure de Russische staat op de knieën hebben gekregen, om liefst 50 miljard dollar schadevergoeding te betalen voor de illegale confiscatie van hun bezit, versterkt dat beeld alleen maar. En als politicus in ballingschap is hij een symbool van de externe vijand die Rusland wil destabiliseren.

Chodorkovski zelf heeft dat laatste idee gevoed. Zo heeft hij zich gesolidariseerd met de burgerrevolte in Oekraïne en de nieuwe regering in Kiev. Maar eind november ging hij een stapje verder. In een interview vergeleek Chodorkovski het Rusland van Poetin met de Sovjet-Unie van partijleider Leonid Brezjnev, aan de macht tussen 1964 en 1982. President Poetin kan een olieprijs van minder dan 45 dollar per vat – woensdag was de prijs nog geen 37 dollar – langer volhouden omdat hij jonger is dan de bejaarde partijbaas. Maar naarmate het langer duurt, is de kans groter dat dat we „over tien jaar revolutionaire veranderingen kunnen verwachten”, zei Chodorkovski.

Ruim een week later reageerden de autoriteiten. Chodorkovski werd ontboden door de federale recherche. Hij zou de moord op Vladimir Petoechov, de burgemeester van het oliestadje Neftejoegansk (bakermat van Yukos), op zijn geweten hebben. Chodorkovski reageerde hard. Tijdens een persconferentie, waar hij ontkende dat hij iets met de moord in 1998 te maken had, zei hij dat „revolutie onvermijdelijk én noodzakelijk” wordt. „Revolutie is een goed woord. Maar ze moet wel vreedzaam zijn.”

Nog geen twee weken later deed de politie invallen in de kantoren van zijn denktank Open Rusland. Samen met het opsporingsverzoek zijn die huiszoekingen signalen dat het voor het Kremlin nog geen tijd is voor een vreedzame omwenteling.