Extreme El Niño bedreigt de voedselvoorziening

El Niño beïnvloedt het weer sterk; het wordt flink warmer op aarde. Dat kan wereldwijd leiden tot voedseltekorten.

Een reiger zoekt naar vis, die normaal gesproken dieper onder water te vinden is, in Toa Alta, Puerto Rico. Door El Nino is er minder water gevallen. Foto AP

De waarschuwing van het wereldvoedselprogramma (WFP) van de Verenigde Naties kwam al in de zomer. Er ontwikkelt zich een El Niño met een ongekende kracht, twitterde de organisatie, we moeten ons op het ergste voorbereiden. De voedselvoorziening in kwetsbare landen komt in gevaar, schreef het WFP. In Midden-Amerika, het Caraïbisch gebied, delen van Afrika en Zuidoost-Azië kunnen oogsten mislukken en kan vee sterven door droogte, soms afgewisseld met periodes van extreme neerslag.

Kerstkind

Tijdens een El Niño, genoemd naar het Kerstkind omdat het fenomeen in deze tijd van het jaar op zijn hoogtepunt is, warmt simpel gezegd het water in de Grote Oceaan voor de kust van Ecuador en Peru in snel tempo op. De moessons in Azië worden zwakker of blijven uit. Aan de Amerikaanse westkust dreigt zeer zware neerslag. Maar ook elders zijn de gevolgen merkbaar en uiteindelijk beïnvloedt El Niño de atmosfeer wereldwijd.

In november bevestigde de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) dat de temperatuur van het oceaanwater voor de Zuid-Amerikaanse kust was gestegen tot ruim 2 graden Celsius boven het gemiddelde. Dat maakt van deze El Ninõ volgens de WMO een van de allersterkste sinds 1950, vergelijkbaar met die in 1997-98. In dat jaar werd het zo warm dat het daarna leek alsof er een einde was gekomen aan de opwarming van de aarde – klimaatsceptici maakten er jarenlang handig gebruik van.

Ook dit jaar zal El Niño de thermostaat van de aarde fors opdraaien, 2015 zal de boeken ingaan als het warmste jaar sinds het begin van de metingen. En omdat El Niño lang naijlt, voorspelt MET Office, het Britse KNMI, dat 2016 waarschijnlijk nog warmer wordt.

De door de mens veroorzaakte klimaatverandering wordt dus versterkt door het natuurverschijnsel El Niño. De twee hebben niet direct met elkaar te maken, maar volgens Michel Jarraud, secretaris-generaal van de WMO, komen we langzamerhand „op onbekend terrein”. Hij sluit niet uit dat El Niño en klimaatverandering elkaar „veranderen op manieren die we niet eerder hebben meegemaakt”.

De WMO brengt een groot aantal natuurverschijnselen van de afgelopen tijd in verband met El Niño: het verbleken van de koralen voor de kust van Amerika en in de Indische Oceaan, de relatief zware orkanen boven de Grote Oceaan en juist zwakkere boven de Atlantische Oceaan, de hardnekkige bosbranden in Indonesië van dit najaar en de verwachte kortstondige verlichting van de al vier jaar aanhoudende droogte in Californië.

Mislukte oogsten

Maar de grootste bedreiging vormt El Niño voor de voedselvoorziening. Niet voor niets begon het VN-voedselprogramma al in augustus te waarschuwen. Inmiddels zijn in Ethiopië twee achtereenvolgende oogsten mislukt, en dreigt volgens de regering voor komend jaar voedseltekort voor meer dan 10 miljoen mensen. In Papoea Nieuw Guinea gaan sinds deze zomer door gebrek aan eten en water meer dan 100.000 kinderen niet langer naar school, bijna 3 miljoen mensen lijden honger. In Zimbabwe is de maïsoogst deels mislukt, naar schatting anderhalf miljoen mensen hebben er volgend jaar voedselhulp nodig. In delen van Honduras, Guatemala en El Salvador is de noodtoestand uitgeroepen nadat het grootste deel van de oogst van bonen en maïs is mislukt.

In het rapport El Niño: the case for urgent action herinnert milieu- en mensenrechtenorganisatie Oxfam eraan dat de hongersnood in de Hoorn van Afrika in 2011 meer dan een kwart miljoen levens heeft gekost, terwijl vooraf uitgebreid was gewaarschuwd. De respons kwam pas goed op gang toen het eigenlijk al te laat was. Na afloop werd gezegd dat dit nooit meer mag gebeuren. Vier jaar later, en een paar maanden nadat uitbannen van honger vóór 2030 tot een van de belangrijkste duurzame ontwikkelingsdoelen is verklaard, lijkt er nog niet veel veranderd.