Minister zal ingrijpen als groenere economie uitblijft

Als bedrijven, burgers en bestuurders het Energieakkoord niet naleven, volgen extra maatregelen, zegt toezichthouder Nijpels.

Voor de kust bij Egmond aan Zee, tussen de 10 en 18 kilometer uit de kust, ligt het eerste Nederlandse windmolenpark in zee. Foto’s KOEN SUYK/ANP

Ze krijgen nog één kans om het zelf op te lossen. Lukt het bedrijven, burgers en bestuurders niet om voldoende energie te besparen of voldoende windmolens op land neer te zetten, dan grijpt de minister in. Dat hebben de partijen van het Energieakkoord afgesproken, zo maakte toezichthouder Ed Nijpels dinsdag bekend. Ze hebben tot april de tijd om extra, concrete maatregelen op te stellen.

Nijpels is voorzitter van de Borgingscommissie voor het Energieakkoord dat in 2013 is overeengekomen tussen werkgevers, werknemers, milieuorganisaties en overheid. In totaal hebben meer dan veertig partijen hun handtekening gezet onder het akkoord dat moet leiden tot 14 procent duurzame energie in 2020, en 16 procent in 2023. Ook voorziet het akkoord in een energiebesparing van gemiddeld 1,5 procent per jaar. Plus een extra besparing van 100 petajoule (PT) tot 2020.

Maar ondanks alle goede bedoelingen blijkt de praktijk „taai en weerbarstig”, zo stelt Nijpels in gesprek met NRC. Het verzet tegen de plaatsing van windmolens op land is groot. Lokale overheden komen er niet uit en als het om energiebesparing gaat, doen bedrijven weinig als het niet moet. Er bestaat bijvoorbeeld een wet die bedrijven verplicht om te investeren in verduurzaming als die investering in vijf jaar kan worden terugverdiend. „Maar niemand doet het omdat er niet wordt gehandhaafd”, aldus Nijpels.

Dit najaar stelden de planbureaus na doorrekening van alle reeds getroffen maatregelen vast dat de uitvoering van het Energieakkoord op twee belangrijke punten achterliep. Het doel van 14 procent duurzame energie in 2020 zou worden gemist, en de energiebesparing van 100 PT lag buiten handbereik.

Als toezichthouder op het akkoord moest Nijpels vervolgens de „gaten zien dicht te fietsen”. Er volgden maanden van moeizaam overleg met alle betrokkenen dat afgelopen donderdag leidde tot definitieve afspraken tussen VNO-NCW namens de werkgevers, FNV namens de werknemers en Natuur en Milieu namens de milieubewegingen met de overheid.

Aan de andere kant van de tafel zaten de bewindslieden Kamp (Economische Zaken, VVD), Dijsselbloem (Financiën, PvdA), Blok (Wonen en Rijksdienst, VVD) en Dijksma (Infrastructuur en Milieu, PvdA).

Windmolens en energiebesparing

Zij spraken extra maatregelen af om burgers te overtuigen van het nut van windmolens op land. Onder andere door de inzet van plaatselijke coördinatoren. Milieuorganisaties als Greenpeace moeten ook een actievere rol gaan spelen.

De meeste ingrepen draaien om energiebesparing. Energie-intensieve bedrijven moeten met duidelijke plannen komen. Er komen extra inspecteurs om de bestaande wet te handhaven. En er wordt meer druk gezet op het isoleren van woningen en bedrijfspanden. Daar staat tegenover dat er meer financiële ‘instrumenten’ komen voor eigenaren van woningen. Lees: subsidie en belastingverlaging.

Blijkt in april, als de extra maatregelen opnieuw worden doorgerekend, dat „één van de doelen alsnog buiten bereik is, [dan] worden additionele maatregelen ingezet”. Dan gaat de overheid dus ingrijpen. Met de afspraken die nu binnen het Energieakkoord gemaakt zijn, wordt volgens Nijpels een „ondergrens” bereikt. Het kan volgens de oud-politicus alleen maar meer worden. „Bijvoorbeeld als de minister uitvoering gaat geven aan de uitspraak in de klimaatzaak.” In die zaak, aangespannen door de organisatie Urgenda, bepaalde de rechter dat de overheid de uitstoot van CO2 in 2020 met 25 procent moeten hebben teruggebracht. Dat is een paar procent meer dan voorzien in het Energieakkoord. Het kabinet-Rutte II heeft beroep aangetekend tegen de uitspraak, maar minister Kamp heeft de Kamer toegezegd in de tussentijd de uitspraak wel te zullen uitvoeren.