Elke nacht achter aansluiten voor papieren

De groep Syrische vluchtelingen met wie correspondent Gert van Langendonck afgelopen zomer door Europa reisde, woont nu verspreid over Duitsland. Hij zocht enkelen op. De een zit nog in een container, de ander heeft al een huis.

Yara en haar man Homam wonen in Kreuzberg bij vrienden. Foto Gert van Langendonck

Toen de groep van Mazen in Duitsland aankwam, waren zij die Berlijn hadden gekozen het gelukkigst. Terwijl de anderen in tenten of slaapzalen moesten slapen, zaten de Berlijners op kosten van de Duitse staat in een hotel. Het was zomer: er waren barbecues aan Berlijnse meertjes.

Vijf maanden later is de situatie omgekeerd: juist in Berlijn heeft nog niemand een verblijfsvergunning gekregen. „De Lageso heeft mijn dromen kapotgemaakt”, zegt Yara Aldebeyat (21). Lageso, het Landesamt für Gesundheit und Soziales, is waar vluchtelingen in Berlijn naartoe moeten voor hun papierwerk.

„Dat wil zeggen dat je vanaf drie uur ’s ochtends buiten aanschuift in de hoop dat je die dag nog binnenkomt. Er wordt gevochten. Vergeleken bij de Lageso was de reis van Turkije naar hier makkelijk. Het is mijn leven geworden. Ik ga maar één dag per week naar Duitse les omdat ik alle andere dagen bij de Lageso sta.”

Haar man Homam Hamoudi (24) heeft een bijzonder probleem. Toen hij kort voor Yara in Duitsland aankwam, gaf hij al zijn papieren af in het eerste kamp: paspoort, studiepapieren, legerpapieren. „Ze zijn ze kwijtgeraakt”, zegt Homam. „Nu willen ze niet geloven dat ik Syriër ben. Op al mijn documenten staat: stateloos.”

Dit zou niet moeilijk op te lossen moeten zijn. “Maar als je de Lageso binnenkomt, zit je tegenover een overwerkte ambtenaar met een stapel dossiers. Die wil maar één ding: je zo snel mogelijk buiten werken.” Intussen zien Yara en Homam hoe anderen, zelfs Libanezen, die later zijn aangekomen wel een verblijfsvergunning krijgen.

Yara’s moeder, een maand na haar gekomen, heeft al een verblijfsvergunning voor drie jaar en een huis in het Saarland. Yara en Homam wonen nu in Kreuzberg bij Duitse vrienden. Eerst was dat gratis, maar Yara heeft voor elkaar gekregen dat de Lageso de huur betaalt in plaats van een plek in een Heim, een opvanghuis met gedeelde slaapkamers.

Ghaitha Shaar, de 30-jarige luitspeelster uit de groep, heeft het een tijdje geprobeerd, zo’n Heim. Na maanden was het haar te veel geworden een kamer te delen met haar oudere broer. „Maar in het Heim was het net alsof ik terug was in Syrië”, zegt ze. „Als ik luit ging spelen was er altijd wel iemand die op de deur klopte: Wat ben je aan het doen?” Om dezelfde reden zet ze vaak het internet uit: Syrië komt binnen via Facebook, WhatsApp.

Gert van Langendonck

Gert van Langendonck

Nu huurt ze een kamer bij Duitse vrienden, toevallig in de straat van de Lageso, waar ze uit haar raam af en toe de betogingen tegen en voor vluchtelingen kan zien. Ze stond erop de kamer te betalen. Die 230 euro neemt een flinke hap uit haar maandelijkse toelage van 320 euro. „Maar ik heb niet zo veel nodig.”

Ze is gelukkig, zegt ze, zeker nu ze herenigd is met haar eigen luit uit Damascus. Ze speelt in een Syrisch bandje dat repetitieruimte heeft gekregen van een Berlijnse universiteit; ze zingt daar ook in een koor. Af en toe geeft ze privé-muziekles.

„Maar de laatste tijd ben ik ook triest. Ik moet veel meer dan in het begin denken aan onze reis hierheen en aan de mensen die in Syrië zijn achtergebleven. Dat is niet de fout van Duitsland: het is iets dat ik uit Syrië heb meegebracht.”

Tot voor kort deelde Ghaitha haar kamertje met haar jongste broer Kais, die nu een eigen hotelkamer heeft. Kais is een goede vriend van Yara’s man Homam; zij voerden samen actie tegen het Syrische regime in Salamiya.

Kais vond altijd dat zij die naar Duitsland trokken, verraders waren van de revolutie. Hijzelf zou nooit vertrekken. Tot er in september plots bericht was van Ghaitha: Kais zat in de gevangenis, niet in Syrië maar in de Tsjechische republiek.

De familie had Kais overtuigd toch te vluchten. Ze waren bang dat hij een keer teveel in een gevangenis van het regime zou belanden. Maar Kais had in Wenen de verkeerde trein genomen, zo bleek. Met de hulp van Tsjechische activisten kwam hij toch in Duitsland aan. Nu wil hij het liefst terug, al was het maar naar Turkije.

“Als mijn broer en zus hier niet waren was ik al lang teruggekeerd. Ik ben door de oorlog in Syrië al vijf jaar van mijn leven kwijtgeraakt. Nu verdoe ik hier mijn tijd met de Lageso.”

Lees alle verhalen: Aangekomen in Europa