Aardverschuiving in Shenzen is een ramp volgens het boekje

Tientallen arbeiders raakten in Shenzhen bedolven onder afval nadat de aarde begon te schuiven. Iedereen weet hoe dat komt.

Reddingswerkers zoeken nog naar overlevenden, nadat de aardverschuiving een industrieterrein in Shenzhen trof. Vannacht werd een 19-jarige jongen levend onder het puin gevonden. Foto Johannes Eisele/AFP

Rampen zijn in China vaak mensenwerk, veroorzaakt door een combinatie van onwaarschijnlijk snelle groei, halfslachtig uitgevoerde veiligheidsinspecties en regelrechte corruptie.

Terwijl in Shenzhen, in het zuiden van het land, reddingswerkers zoeken naar rond de tachtig vermisten die zijn bedolven onder een vijftien meter diepe zee van rode modder, bouwafval en puin, zoeken de autoriteiten en de media naar een verklaring voor het ongeluk, de vierde grote ramp in een jaar tijd.

Woensdagnacht werd een 19-jarige jongen na ruim zestig uur levend onder het puin vandaan gehaald. Hij had het overleefd doordat hij nootjes en grapefruit bij zich had en in een holle ruimte terecht was gekomen. Hij ligt nu met zware verwondingen in het ziekenhuis. Hij vertelde dat hij geluiden had gehoord van iemand anders.

Maar de kans lijkt klein dat er in het weggevaagde gebied, waar de 25 jaar oude boomtown Shenzhen (naast Hongkong) overgaat in rijstvelden, nog meer overlevenden worden teruggevonden. De meeste slachtoffers – allen arbeidsmigranten uit verafgelegen dorpen – zijn bedolven op de drie plekken waar fabrieken stonden. Er worden nog 76 mensen vermist, 50 mannen en 26 vrouwen.

Zoals zo vaak waren de Chinese autoriteiten ná de ramp bij de Hongao-vuilstortplaats snel ter plaatse met groot materiaal en geharnaste verklaringen. Tekenend voor de politieke gevoeligheid van dit soort industriële incidenten is dat president Xi Jinping én premier Li Keqiang hebben verzekerd dat de zaak tot op de bodem zal worden uitgezocht en dat de verantwoordelijken hard zullen worden gestraft. En net als bij de eerdere rampen die China dit kalenderjaar troffen, is het antwoord eigenlijk al duidelijk.

„We hebben een groot aantal wetten en verordeningen, maar de kwaliteit van de uitvoering en de controle laat vaak zeer te wensen over”, zegt advocaat Li Junqiang van een in milieuzaken gespecialiseerd kantoor in een staatsdagblad. Omwonenden klaagden al twee jaar geleden over de vuilstortplaats.

Anders gezegd: er wordt in China heel veel gesjoemeld met veiligheidsvoorschriften. Vaak zijn inspectiediensten ook onderbemand, onvoldoende uitgerust en worden ze overvleugeld door lokale partijautoriteiten die alleen maar groei willen produceren.

Eigenlijk wist iedereen dat de getroffen opslagplaats van modder uit bouwputten, bouwafval en puin overvol was en dat die een groot risico vormde voor de nabijgelegen industrieterreinen en woonwijk in Shenzhen. Een jaar geleden al waarschuwde een plaatselijke Chinese krant dat de 150 meter hoge afvalberg in een voormalige kalkmijn op instorten stond. Een stortbui was voldoende om een modderverschuiving te veroorzaken.

De vergunning om op deze plek te storten was al in februari van dit jaar verlopen, maar omwonenden zagen de avond voor de grondverschuiving op zondagochtend nog vrachtwagens hun lading afleveren. De vermoedelijk illegale prijslijst was bij iedereen in de buurt bekend: 20 euro voor een gewone vrachtwagen, 30 euro voor grote oplegger.

Intussen blijkt dat in en rondom miljoenenstad Shenzhen nog twaalf van deze legale en illegale stortplaatsen zijn. Shenzhen – dertig jaar geleden nog een vissersdorp – groeit zo snel, dat stadsbestuurders en bouwers niet weten waar zij opgegraven aarde en bouwafval moeten laten. Bij de bouw van hightechbedrijven, kantoren en woonblokken komt jaarlijks dertig miljoen kubieke meter modder en bouwafval vrij.

Het is een probleem dat zich overal in China voordoet met als gevolg duizenden illegale stortplaatsen, ook van industrieel en chemisch afval en onderdelen van afgedankte computers. Zelfs meertjes, waterputten, reservoirs van viskwekerijen en oude mijnen worden gebruikt om van het afval af te komen.

Het volgende hoofdstuk in het drama in Shenzhen laat zich nu al schrijven. Onderzoekers zullen vaststellen dat in het geval van de Hongao-vuilstort voorschriften en wetten zijn overtreden, er gaan koppen rollen van plaatselijke bestuurders – de manager van de vuilstortplaats in woensdagnacht aangehouden. Mogelijk heeft het ook gevolgen voor provinciale leiders als blijkt dat zij eerdere waarschuwingen in de media opzettelijk hebben genegeerd. En de zwaar getroffen omwonenden en de nabestaanden van de dodelijke slachtoffers zullen worden gecompenseerd voor hun verlies én beloond voor hun stilzwijgen.

Nu al is er censuur op hun boze blogs, tweets en kritische uitspraken in de media over wie er voor deze ramp verantwoordelijk is gesteld.

Update: in een eerdere versie van dit artikel stond dat er nog werd gezocht naar zo'n tachtig vermisten, dat aantal is inmiddels bijgesteld naar 76.