Dit omstreden standbeeld moet weg, vinden ze nu ook in Oxford

In Kaapstad moest hij er al aan geloven en nu klinkt ook in het Engelse Oxford de strijdkreet ‘Rhodes moet vallen’. Een groep studenten vindt het standbeeld van de man die de weg vrijmaakte voor apartheid in Zuid-Afrika aanstootgevend.

Oriel College. CC BY-SA 3.0

Oriel College. CC BY-SA 3.0

„Rhodes moet vallen”. Die strijdkreet van Zuid-Afrikaanse studenten is overgenomen in het Britse Oxford, en lijkt ook daar succes te krijgen.

Vorige week besloot Oriel College, waar de negentiende eeuwse Britse imperialist Cecil Rhodes studeerde, al een gedenkplaat te verwijderen waarop hij werd geëerd. In het nieuwe jaar volgt een openbare discussie over het standbeeld dat het college siert. Net als in Kaapstad wil een groep studenten Rhodes ook in Oxford van zijn sokkel halen.

„Door (heel letterlijk) het beeld te verheffen op een van onze gebouwen, bannen we uit het geheugen het verleden van de velen die onder hem en zijn erfenis hebben geleden”, zegt de groep. Mijnmagnaat Cecil Rhodes (1853-1902) was als premier van de Kaapkolonie en stichter van Rhodesië (het huidige Zimbabwe en Zambia) verantwoordelijk voor de introductie van raciale segregatie, en maakte daarmee de weg vrij voor het apartheidsregime in Zuid-Afrika.

De eis van de studenten leidt nu al tot een verhit debat met diegenen die vinden dat zij de geschiedenis negeren. Hoogleraar Nigel Biggar schreef in The Times dat Rhodes, die 2 procent van zijn fortuin uit diamanthandel schonk aan Oriel College en een deel aan studiebeurzen, geen racist was maar „een imperialist”, die geloofde in „de moderne tijd en vooruitgang die het Britse rijk van zijn tijd vertegenwoordigde”. Classicus Mary Beard noemde de actie „een gevaarlijke poging de geschiedenis te wissen”. En in The Daily Telegraph vergeleek de Zuid-Afrikaanse historicus R.W. Johnson het initiatief van de studenten zelfs met de Beeldenstorm van Islamitische Staat.

Maar het gaat #RhodesMustFall om méér dan een standbeeld. Ze willen dat er op alle colleges van Oxford een debat over etniciteit wordt gehouden. Uit onderzoek vorig jaar blijkt dat Oxford van alle Britse universiteiten het slechtst scoort als het om het aannemen van hoogleraren met een niet-witte en niet-Britse afkomst gaat: slechts 3,9 procent van de professoren komt uit een etnisch culturele minderheidsgroep.

Hetzelfde onderzoek wees uit dat bijna 60 procent van de gekleurde studenten – zowel Brits als internationaal – zich vanwege hun afkomst of etniciteit niet welkom voelde in Oxford. Vorig jaar maakte een aantal van hen foto’s die zij online plaatsten onder de kop ‘Ik ben ook Oxford’.

De groep vindt verder dat het curriculum en leeslijsten te Europees, te mannelijk, en te blank zijn. De oprichter, Ntokozo Qwabe, die deze week onder vuur kwam te liggen nadat bleek dat hij dankzij een Rhodes-studiebeurs in Oxford studeert, had het eerder dit jaar tegenover The Guardian over het „dekoloniseren” van Oxford. „Als men het over kolonialisme heeft, denken velen dat het iets uit het verleden is. Ze weten niet dat het zich nog iedere dag bij instellingen als Oxford manifesteert.” Hij wees toen op een cocktail die bij een debat over het Britse Rijk werd geschonken, met de naam ‘Colonial Comeback’.

Oriel heeft inmiddels voor een nabij raam een mededeling opgehangen met de tekst: „Dit gebouw, voltooid in 1911, werd gefinancierd door een nalatenschap van Cecil Rhodes. Het beeld van Rhodes werd in die tijd neergezet, en is onderdeel van een Grade II [monumentaal] gebouw.”

"Dit gebouw, voltooid in 1911, werd gefinancierd door een nalatenschap van Cecil Rhodes. Het beeld van Rhodes werd toen neergezet en is onderdeel van een gebouw op de monumentenlijst. Veel van Rhodes’ daden en publieke verklaringen zijn onverenigbaar met de huidige waarden van dit college. Het erkennen van het historische feit van de nalatenschap betekent niet dat wij zijn meningen of acties goedkeuren of verheerlijken."