Minister grijpt in als Nederland niet zelf verduurzaamt

Ze krijgen nog één kans om het zelf op te lossen. Lukt het niet om voldoende energie te besparen of voldoende windmolens op land neer te zetten, dan grijpt de minister in.

Windmolens bij de kust tussen Zandvoort en Noordwijk. Foto Remko de Waal / ANP

Ze krijgen nog één kans om het zelf op te lossen. Lukt het bedrijven, burgers en bestuurders niet om voldoende energie te besparen of voldoende windmolens op land neer te zetten, dan grijpt minister Henk Kamp (Economische Zaken,VVD) in. Dat hebben de partijen van het Energieakkoord afgesproken, zo maakt toezichthouder Ed Nijpels deze dinsdag bekend. Ze hebben tot april de tijd om extra, concrete maatregelen op te stellen.

Nijpels is voorzitter van de Borgingscommissie voor het Energieakkoord dat in 2013 is overeengekomen tussen werkgevers, werknemers, milieu-organsiaties en overheid. In totaal hebben meer dan veertig partijen hun handtekening gezet onder het akkoord dat moet leiden tot 14 procent duurzame energie in 2020, en 16 procent in 2023. Ook voorziet het akkoord in een energiebesparing van gemiddeld 1,5 procent per jaar. Plus een extra besparing van 100 petajoule (PT) tot 2020.

In Parijs werden onlangs met het Klimaatakkoord belangrijke stappen gezet om het gebruik van fossiele brandstoffen als steenkool, olie en gas terug te dringen. In Nederland bepaalde de rechter deze zomer in de klimaatzaak die was aangespannen door milieugroep Urgenda dat de overheid de uitstoot van het schadelijke CO2 in 2020 met 25 procent moet terugdringen. Een uitspraak waaraan minister Kamp beloofd heeft uitvoering te zullen geven. Maar ondanks alle goede bedoelingen blijkt de praktijk „taai en weerbarstig”, zo stelt Nijpels in gesprek met NRC.

Het verzet tegen de plaatsing van windmolens op land is groot. Lokale overheden komen er niet uit en als het om energiebesparing gaat doen bedrijven weinig als het niet moet. Er bestaat bijvoorbeeld een wet die bedrijven verplicht om te investeren in verduurzaming als die investering in vijf jaar kan worden terugverdiend. Nijpels: „Maar niemand doet het omdat er niet wordt gehandhaafd.”

Doelen niet gehaald

Dit najaar stelden de planbureaus na doorrekening van alle getroffen maatregelen vast, dat de uitvoering van het Energieakkoord op twee belangrijke punten achterliep. Het doel van 14 procent duurzame energie in 2020 zou worden gemist, en de energiebesparing van 100 PT lag buiten handbereik.

Als toezichthouder op het akkoord moest Nijpels vervolgens de „gaten zien dicht te fietsen”. Er volgden maanden van moeizaam overleg met alle betrokkenen dat afgelopen donderdag leidde tot definitieve afspraken tussen VNO-NCW namens de werkgevers, FNV namens de werknemers en Natuur en Milieu namens de milieubewegingen met de overheid. Aan de andere kant van de tafel zaten de bewindslieden Kamp, Dijsselbloem (Financiën, PvdA), Blok (Wonen en Rijksdienst, VVD) en Sharon Dijksma (Infrastructuur en Milieu, PvdA).

Wat het energieakkoord voor jou betekent:

Zij spraken extra maatregelen af om burgers te overtuigen van het nut van windmolens op land. Onder andere door de inzet van plaatselijke coördinatoren. Milieuorganisaties als Greenpeace moeten ook een actievere rol gaan spelen.

De meeste ingrepen draaien om energiebesparing. Energie-intensieve bedrijven moeten met duidelijke plannen komen. Er komen extra inspecteurs om de bestaande wet te handhaven. En er wordt meer druk gezet op het isoleren van woningen en bedrijfspanden. Daar staat tegenover dat er meer financiële ‘instrumenten’ komen voor eigenaren van woningen. Lees subsidie en belastingverlaging.

Minister Kamp laat via zijn woordvoerder als reactie op de SER-evaluatie weten: “In heel Nederland wordt hard gewerkt aan een duurzamere energievoorziening. Door alle 47 partijen die het Energieakkoord steunen en uitvoeren is vandaag het vertrouwen uitgesproken dat we definitief de weg hebben ingeslagen naar meer hernieuwbare energie. Met aanvullende maatregelen, zoals afspraken om in de industrie en gebouwde omgeving meer energie te besparen en een actieplan om windmolens op land tijdig te realiseren, zijn nu alle doelstellingen van het Energieakkoord binnen bereik.”

In april worden de nieuwe maatregelen opnieuw doorgerekend. Blijkt dan dat „één van de doelen alsnog buiten bereik is, worden additionele maatregelen ingezet”. Dan gaat de overheid dus ingrijpen.