Man verschilt meer van vrouw dan van aapman

Dat zei Wouter Bos van het VU Medisch Centrum in het tv-programma Radar.

De aanleiding

„Genetisch gezien is het verschil tussen een man en een vrouw groter dan tussen een man en een mannetjesaap.” Dat zei Wouter Bos, bestuursvoorzitter bij het VU Medisch Centrum, in een uitzending van Radar eind vorige maand. Bos wilde daarmee benadrukken dat er biologische verschillen bestaan tussen vrouwen en mannen, en dat artsen en onderzoekers daar meer rekening mee moeten houden. Nobel, maar klopt het dat mannen in het diepst van hun DNA meer chimpman zijn dan vrouw? Dat gaan we checken.

Waar is het op gebaseerd?

Wouter Bos hoorde dit weetje op een lezing van een geneticus op het VUmc. Volgens het VUmc was die uitspraak gebaseerd op een internetartikel uit 2004. Daarin staat dat het aantal verschillen tussen mannen en vrouwen „mogelijk groter” is dan tussen chimpansees en mensen van hetzelfde geslacht.

En, klopt het?

We bellen met Berend Snel, hoogleraar bio-informatica aan de Universiteit Utrecht. „Wat een vreemde vergelijking”, is zijn eerste reactie. De genetische verschillen tussen mannen en vrouwen zijn van een totaal andere orde dan die tussen mens en chimpansee, legt Snel uit.

Als genetici het hebben over verschillen tussen mens en chimpansee, bedoelen ze vooral dat letters (‘baseparen’) in het DNA van de twee soorten anders zijn. Op de plek waar bij de mens een ‘A’ staat, kan bij de chimp een ‘T’ staan. En soms missen mensen brokken DNA die de chimpansee wel heeft, en andersom.

In 2005 is de complete DNA-volgorde van de chimpansee gepubliceerd (Genome research, 2005). Van alle letters in het chimpansee-DNA verschillen er 35 miljoen met de mens. Genetici vonden daar bovenop nog 90 miljoen letters die chimpansees niet hebben en wij wel, of andersom. Bij elkaar 4 procent.

Mannen en vrouwen verschillen op een andere manier van elkaar: in hun geslachtschromosomen. Vrouwen hebben twee X-chromosomen, mannen een X- én een Y-chromosoom. De aanwezigheid van dat Y-chromosoom bepaalt of een embryo een man of vrouw wordt.

Of beter gezegd: Y-chromosoompje. Want genetisch gezien is de essentie van mannelijkheid maar een iel dingetje. Alle 46 chromosomen bij elkaar zijn 6 miljard letters lang. Daarvan neemt Y-chromosoom een bescheiden 59 miljoen letters in beslag. Dat zijn dus 59 miljoen letters die vrouwen niet hebben en mannen wél. Op het totale DNA van vrouwen is dat ongeveer 1 procent. Dat is minder dan de 4 procent verschil bij de chimps.

Je zou ook kunnen zeggen: vrouwen hebben een boel DNA éxtra doordat hun tweede X-chromosoom langer is dan het Y-chromosoom. Wie deze kant oprekent, komt tot de conclusie dat 1,57 procent van het vrouwen-DNA ‘extra’ is. Ook allerlei andere berekeningen van het verschil komen uit op 1 à 2 procent.

„Dus zelfs als je deze onvergelijkbare verschillen probeert te vergelijken, dan klopt de bewering nog niet”, vat Snel samen. Dat Y-chromosoom verschilt radicaal bij mensen en chimpansees. Het enige stuk DNA dat mensenmannen en chimpanseemannen samen delen maakt het verschil tussen beide soorten alleen maar groter.

Snel: „In de geneeskunde zijn het de biologische verschillen tussen man en vrouw die tellen, niet de genetische. DNA is niet heilig. En dat zeg ik als iemand die de hele dag naar DNA-verschillen kijkt.”

Conclusie

Mannen lijken genetisch meer op vrouwen dan op chimpanseemannen. We beoordelen de stelling als onwaar.