De Nachtwacht als merk registreren - kan dat?

Foto: Flickr/Roel Prikken

Onlangs weigerde het Beneluxbureau voor de Intellectuele Eigendom (BBIE) een afbeelding van de Nachtwacht als merk te registreren. Waarom? Het beeld was te ingewikkeld. Er gebeurt ook zóveel op het grote doek. Toch zijn andere werken, zoals het Melkmeisje van Vermeer, wel als merk vastgelegd. Hoe kan dat?

Lekker herkenbaar

In november wilde het Amsterdamse merkenbureau Chiever de Nachtwacht als merk laten registreren bij het BBIE - het overheidsbureau dat het merkenregister in de Benelux beheert. Iedereen die in die periode een beeldmerk deponeerde bij het BBIE kreeg daar een schilderij van cadeau. “Een mooie aanleiding nu eindelijk die Nachtwacht eens aan de muur te krijgen”, aldus het merkbureau.

Maar het ‘merk’ Nachtwacht zou te ingewikkeld zijn en bovendien niet als “merk kunnen worden opgevat”, schreef het BBIE daarop aan Chiever. Caspar van Woensel, universitair docent intellectueel eigendomsrecht aan de Universiteit Leiden, verbaast dat niets. Van Woensel:

“Wanneer je een beeldmerk deponeert, dient het plaatje daadwerkelijk onderscheidend te zijn voor jouw bedrijf. De gedachte: ‘de Nachtwacht kent iedereen, dus als ik deze afbeelding op mijn koekblik zet ben ook ík herkenbaar’ klopt niet. Denkt iedereen aan jouw bedrijf wanneer ze de Nachtwacht zien? Waarschijnlijk niet. Veel aanvragen worden op die grond afgewezen.”

Pesterijtje

Toch gaat Chiever nu een beroep aantekenen op de uitspraak van het BBIE, vooral vanwege de aard van het bezwaar. Bas Kist, mede-oprichter van Chiever:

“Wat begon als een kleine pesterij is nu juridisch interessant geworden. Al zou je de Nachtwacht op kledinglabel-formaat afdrukken, je herkent het schilderij. Het is daarom helemaal geen ingewikkeld, maar juist een sterk merk. We gaan dat aanvechten.”

Bovendien zou de Nachtwacht niet het enige Nederlandse erfgoed zijn dat als merk geregistreerd staat. Zo registreerde Nestlé in 1992 Vermeer’s Melkmeisje (en gebruikt het nu op yoghurtverpakkingen) en deponeerde de Anne Frank Stichting in 1984 de naam ‘Anne Frank’. Dat deed de stichting  om “plat commercieel gebruik te voorkomen.”

Waarom het hen wel lukte? “Omdat de regels inmiddels zijn aangescherpt”, vertelt van Woensel. “Waar het BBIE voor 1996 puur administratief te werk ging, toetst het de deponaties nu ook inhoudelijk.”

Monopolie op erfgoed

Een merkregistratie geeft overigens geen exclusief gebruiksrecht. Het stelt bedrijven slechts in staat op te treden tegen commercieel gebruik van dezelfde afbeelding of naam door anderen. “Bedrijven kunnen het anderen heel lastig maken door een monopolie op het merk te voeren”, zegt Caspar van Woensel. Het Melkmeisje commercieel uitbuiten? Dat kan alleen Nestlé nog.

Maar de vraag blijft natuurlijk in hoeverre het leggen van claims op cultureel erfgoed wenselijk is. De afwijzing van het BBIE op de Nachtwacht heeft daar dan ook voor een deel mee te maken. Tomas Westenbroek, jurist bij het BBIE:

“Er zou een bepaling voor merkregistraties op cultureel erfgoed opgenomen kunnen worden, maar tot nu toe hebben we dergelijke aanvragen eigenlijk altijd op andere sterke gronden af kunnen wijzen. Zoals op de herkenbaarheid van het merk.”