Wie komt ons redden als God passé is?

God is verleden tijd. Of toch niet: de nieuwe god is digitale overheidsbewaking. Maar als we het daarvan moeten hebben, komen we in de problemen, zoveel is zeker. Wie zal ons redden? Dominee Paul Visser geeft met het oog op Kerstmis een voorzet.

illustratie angel boligan

‘Alleen een God kan ons nog redden.’ Zei de Duitse filosoof Martin Heidegger ooit. Lange tijd was hij een roepende in de woestijn. Een groeiende meerderheid in onze westerse wereld raakte steeds overtuigder dat er uit die hoek niks meer te verwachten viel.

Te vaak had God het er lelijk bij laten zitten om nog langer serieus genomen te worden. Wie toch wil dóór geloven, moet dat vooral doen – we leven per slot van rekening in een vrij land.

Maar wie een beetje kan nadenken (over discriminatie gesproken) is er klaar mee. Het enige wat vaak overschiet is een mengeling van collectieve opluchting en frustratie. Maar ook dat anti-christelijke residu is snel bezig te verdwijnen. Voor velen is God passé.

Intussen waart er een spook onder ons rond, het spook van terreurdreiging. En zoals altijd, is ook dit spook angstaanjagend en ongrijpbaar. Het afdoen met 'spoken bestaan niet' gaat in dit geval niet.

In Beiroet en Parijs weten ze wel beter. Bang dat het op een onbewaakt moment toeslaat, draaien de veiligheidsdiensten wereldwijd overuren. In een wanhopige poging het spook uit te schakelen bombarderen we erop los. Terwijl elk weldenkend mens toch zou moeten weten dat spoken met bommen niet zijn te raken. Dat een spook daar eerder agressiever van wordt dan dat je die geest ermee terugkrijgt in de fles.

Alleen een God kan ons nog redden... Heidegger lijkt al meer het gelijk aan zijn zij te krijgen.

Want gek genoeg zijn we zonder erg opnieuw in een ‘god’ gaan geloven. Julian Assange, bekend van zijn geruchtmakende actie rondom Wikileaks, schreef erover. Om het spook te bedwingen, worden we met zijn allen, zonder ons dat echt bewust te zijn, in principe 24 uur per dag in de gaten gehouden, om elke verdachte beweging te registeren.

Assange concludeert dan: „Western civilization has produced a god, the god of mass surveillance. A god is omnipresent, omniscient and omnipotent. In particular, a god knows whether you are playing according to god’s rules. The conception of national security agencies and mass surveillance is that the overwhelming majority of communications are surveilled upon.”

Enerzijds geeft deze ‘god’ ons een gevoel van veiligheid. Anderzijds is het idee van zo’n mass surveillance natuurlijk doodeng.

Ik hoor dat laatste geregeld om me heen en het lijkt me niet uit de lucht gegrepen. Terwijl we bezig zijn een nieuwe god te creëren die ons veiligheid biedt, kan die zomaar dezelfde ongrijpbare en angstaanjagende trekken krijgen van het spook dat we bestrijden. Maar dan nog een graadje erger en enger. Want wie beveiligt ons tegen het spook van wereldwijde digitale spionage, dat ons intussen allemaal in de smiezen heeft. En van wie de grillen voorlopig onvoorspelbaar zijn.

We moeten eraan geloven vanwege ‘de nood der tijden’, maar het zou zomaar kunnen dat het middel uiteindelijk erger is dan de kwaal. En dat we vandaag of morgen met dit „alomtegenwoordige, alwetende en almachtige” fenomeen bedrogen uitkomen.

Misschien is de gedachte van Heidegger meer waar dan we waar willen hebben: alleen een God kan ons nog redden. Juist nu blijkt dat allerlei spoken echt bestaan. Maar welke God dan?

Nee, niet de door ons ontworpen god van de surveillance, van macht via controle. Evenmin die door ons afgedankte God, waar je alleen bang mee werd gemaakt als de alomtegenwoordige, alwetende en almachtige. Ook dat kan zomaar een spookbeeld worden, dat meer kwaad doet dan goed.

Wie dan wel?

Ik waag het erop. Alleen die Ene die ooit geboren werd als een kind en als slachtoffer van onrecht en geweld eindigde aan een kruis. Maar die inmiddels voor ontelbaren – in de regel weldenkende mensen – al twintig eeuwen lang een bron werd van liefde, verzoening en vrede. Een door de hemel gegeven oriëntatiepunt in de nachtmerries van deze wereld. Geloof het of niet: als Eén ons redden kan dan Hij. Ik zou het met Kerst op een van de plekken waar over dit Kind wordt verhaald, nog maar eens checken....