De rattenman slikt zijn pillen weer

Woningcorporaties hebben vaker huurders met verward gedrag. „Kwetsbare mensen, zonder begeleiding. Dat zorgt voor overlast.”

Wahid, een oud-huurder van Eigen Haard die voor problemen zorgde. Overlastmedewerker Petra Kulderij sprak met hem, daarna ging het beter. Foto Merlijn Doomernik Foto Merlijn Doomernik

Het was een merkwaardig voorval: op een winterochtend kletterde vanuit de hemel een urinestraal neer in de achtertuin van Wilma Pre uit Amsterdam-Oost. Het bleek het werk van een zwerver, die sinds kort door haar bovenbuurman in huis was genomen.

Dat was niet de enige overlast die de bovenbuurman van Pre veroorzaakte. In diezelfde periode werd hij vaak gesignaleerd met oud brood en rottend vlees, opgehaald bij de bakkers en slagers in de buurt. Dat gebruikte hij om ratten en duiven te lokken, die hij opsloot in kooien in zijn rommelige woning. Wilma Pre: „Ik zag allemaal duiven rondvliegen in zijn huis en hoorde de ratten lopen in de ruimtes tussen vloer en plafond.”

Dat was niet het enige overlast die de bovenbuurman van Pre veroorzaakte. In diezelfde periode werd hij vaak gesignaleerd met oud brood en rottend vlees, opgehaald bij de bakkers en slagers in de buurt. Dat gebruikte hij om ratten en duiven te lokken, die hij opsloot in kooien in zijn rommelige woning. Wilma Pre: „Ik zag allemaal duiven rondvliegen in zijn huis en hoorde de ratten lopen in de ruimtes tussen het plafond.”

Zulk gedrag kun je attent, sociaal, dier- en menslievend noemen, maar de bovenbuurman van Pre was al gediagnosticeerd als psychotisch. Hij had het waanidee die dieren te redden, zegt Petra Kulderij, zorg- en overlastmedewerker van woningcorporatie Eigen Haard. Ze zocht de rattenman op om te spreken over de meldingen die ze kreeg. „Het stonk enorm naar pis en poep. En overal lagen platgetrapte kakkerlakken. Hij zorgde voor een enorme overlast in zijn buurt.”

Overlast groeit

Daarin staat de bovenbuurman van Wilma Pre niet alleen. Eind 2014 bedroeg het aantal meldingen van overlast door verwarde personen 60.000, en nu staat de teller op 80.000, de laatste twee maanden van dit jaar nog niet eens meegerekend. Door de explosieve groei is het aantal overlastmeldingen dubbel zo groot als vier jaar geleden. Een woordvoerder bevestigt dat de landelijke politie, met het oog op verwarde mensen, steeds vaker uitrukt voor „opstootjes” en om „brandjes te blussen.”

Dat het aantal klachten toeneemt merkt ook Aedes, koepelorganisatie van woningbouworganisaties. Ze nam vorige maand een enquête af onder 174 leden. Driekwart van hen signaleerde een stijgende overlast van huurders met verward gedrag.

Die toename wordt, volgens Aedes-woordvoerder Tonny Dijkhuizen, veroorzaakt door bezuinigingen in de geestelijke gezondheidszorg. „Kwetsbare mensen”, zegt hij, „wonen zelfstandig zonder de juiste begeleiding. Dat zorgt voor overlast.”

Casussen complexer

Die redenering vindt het Aanjaagteam Verwarde Personen, een landelijke adviesgroep voor ondersteuning van verwarde personen, „kort door de bocht.” Voorzitter Liesbeth Spies, burgemeester van Alphen aan den Rijn en oud-minister van Binnenlandse Zaken, wijt de toenemende overlast slechts deels aan bezuinigingen. Ook de toegenomen aandacht voor verwarde mensen in de media speelt mee. Daarnaast wordt er beter geregistreerd op overlast, zegt zij.

De overlast kent allerlei vormen. Van geluidoverlast en verwaarlozing tot psychoses, paniekaanvallen, fysiek geweld, brandstichting en gasexplosies.

„De casussen worden complexer en de overlast zwaarder” zegt Petra Kulderij van Eigen Haard. Ze verwacht dat het aantal incidenten met verwarde personen verder zal oplopen. Haar bezoekjes verlopen informeel. Luchtig. Met veel humor. Niet de ambtenaar die met opgeheven vingertje komt vertellen hoe het moet, maar eerder de kekke buurvrouw die wil weten wat er aan de hand is. Door te luisteren, niet te veroordelen, probeert ze het vertrouwen van huurders te winnen. Zo komt ze erachter wat er speelt. Kulderij: „Vaak is een gesprek al genoeg.”

Bijvoorbeeld zoals bij Wahid, een Marokkaanse Nederlander van middelbare leeftijd die last heeft van psychoses. Hij denkt, zegt Kulderij, dat in zijn lichaam een mannetje zit die hem tot slechte gedrag dwingt. „Hij schreeuwde vaak tegen de bovenburen, omdat zij over hem roddelden, dacht hij.” Kulderij ging meerdere keren bij hem op bezoek om afspraken te maken. De overlast is nu voorbij.

 

Toch moet Kulderij soms zwaarder geschut inzetten. Bij een „spoedeisend geval” (een lekkage, gasexplosies, brandstichting) volgt direct woningontruiming. Met „dwangmiddelen” kan de huurder gedwongen worden zijn gedrag te verbeteren. Die variëren van boetes (25 euro per dag) en gedwongen hulpverlening, tot een contract met aanvullende huurvoorwaarden en – in het geval van de rattenman uit Oost – twee rechtszaken met woningontruiming als inzet. De rattenman won beide zaken.

Met hem gaat het inmiddels beter, zegt Kulderij. Bij haar laatste bezoek was zijn huis redelijk op orde. Geen duiven. Geen ratten. Ook de wildplassende zwerver is verdwenen; de bruine leren schoenen op het platdak zijn de enige herinnering aan de man. Het zoldertje wordt gebruikt waar het voor bedoeld is: als opslagruimte.

Ook mentaal gaat het de rattenman voor de wind. Zijn medicijnen tegen psychoses slikt hij trouw, een broer doet zijn boekhouding. Zijn liefde voor dieren stopt hij tegenwoordig in vrijwilligerswerk bij de Stichting Amsterdamse Zwerfkatten. Verder werkt hij als schoonmaker. Door dat werk realiseert hij zich dat hij de boel schoon moet houden.

Kulderij is enthousiast: „Hij heeft echt het boetekleed aangetrokken en realiseert zich dat hij fout zat.”

Buurvrouw Wilma Pre is sceptisch. Ze twijfelt aan de oprechtheid van de rattenman en heeft aanwijzingen dat hij nog steeds dieren lokt. Zo snapte ze haar bovenbuurman onlangs nog terwijl hij reigers voerde in het parkje achter haar huis. Later die middag zag ze hem de straat in fietsen. „Er vlogen vijf van die reigers achter hem aan.”