Portret van een vriendschap in tijden van Trump

Angela en Sherri wonen naast elkaar, en zijn al vijftien jaar elkaars beste vriendinnen. Sherri bekeerde zich tot de islam, en ook Angela vond een hogere macht: Donald Trump. Een portret van een verscheurde vriendschap, die model staat voor het Amerika van 2016.

Trump in Manassas.  Foto Gary Cameron / Reuters ©

De zaal is zo vol, dat zelfs ademhalen moeilijk gaat. Er moeten zijdeuren geopend worden om het publiek wat lucht te geven. Buiten staat een rij, maar niemand mag er meer in. Het is woensdagavond in Manassas, een stadje in de staat Virginia. Circus Donald Trump is in de stad, en zeker duizend aanhangers zijn op hem afgekomen.

Trump staat voor een grimmige zaal. Een man en een vrouw halen een Confederatievlag tevoorschijn, het omstreden symbool uit de Amerikaanse Burgeroorlog. Ze worden afgevoerd door de politie. Verderop ontstaat een schreeuwpartij tussen Trump-aanhangers en een paar jonge migranten uit Mexico. Een van hen heeft op haar T-shirt staan: ‘Geef maar toe, jullie houden alleen van zijn haat.’ Ook zij moeten mee. Als Trump door een scanderende betoger wordt onderbroken, zegt hij: „Weg met die lui, voer ze af. O, wat zullen de media dit weer leuk vinden.”

Achterin de zaal, waar het iets rustiger is, kijken twee vrouwen naar het geduw en getrek voor zich. Ze heten Sherri Moore (44) en Angela Leigh (47). Ze zijn buurvrouwen, en al jarenlang vriendinnen. Sherri is meegegaan uit nieuwsgierigheid. Ze wil weten of ze zich zorgen moet maken. Ze heeft haar dochter Layla (16) meegenomen.

Sherri en Angela zijn het Amerika van Donald Trump in het klein. Sherri is moslim. Ze is twintig jaar geleden bekeerd, toen ze trouwde met Abdullah, een migrant uit Jemen. Ze draagt een zwarte hijab, net als Layla. Angela is op haar manier ook een bekeerling. Zij is onlangs een fanatieke Donald Trump-aanhanger geworden. Het voortbestaan van hun vriendschap zou je een test voor Amerika kunnen noemen: kun je vrienden blijven in tijden van extreme polarisatie?

De drie vrouwen staan er wat ongemakkelijk bij. Sherri en Layla vallen door hun kleding op, af en toe neemt iemand een selfie met ze. Als Trump de microfoon opent voor vragen uit de zaal, stormt Layla naar voren, de drukte in. Trump slaat haar over. Hij geeft het woord aan een jongetje van vijf, dat wil weten waarvan de aangekondigde muur aan de Mexicaanse grens gemaakt zal worden. Beton, zegt hij, en geeft het jongetje een kus.

„Wat wilde je eigenlijk vragen?”, vraagt Angela als Layla teleurgesteld terugloopt. Layla zegt: „Ik wilde weten of hij mijn veiligheid kan garanderen, als hij president is.”

Complottheorie

Trumps woede richtte zich de afgelopen maanden op alles en iedereen, van tv-presentator Megyn Kelly naar China, en van Mexico naar John McCain. Sinds een paar weken heeft Trump zijn aandacht verlegd naar de islam. Hij herhaalde een oude complottheorie dat duizenden moslims in New Jersey hadden staan juichen na 11 september 2001. Hij suggereerde een aparte registratie van moslims. En na de aanslag in San Bernardino, begin deze maand, stelde Trump voor de grenzen te sluiten voor alle moslims.

Trump’s opmerkingen over moslims (lees onder het filmpje verder):

Hierna gebeurde wat altijd gebeurt als Trump iets extreems zegt: er is luide afkeuring, kenners voorspellen dat hij deze keer echt een stap te ver is gegaan. Er zijn waarschuwende commentaren. „Miljoenen moslims hebben goede reden te vrezen dat de duisternis weer invalt”, schreef The New York Times. Maar uiteindelijk wint Trump er alleen maar aanhang mee. Hij is met afstand koploper bij de Republikeinen, die vanaf 1 februari een presidentskandidaat kiezen. Volgens een gewogen landelijke peiling van Real Clear Politics staat Trump nu op 33 procent. Nummer twee, Ted Cruz, haalt net 16 procent.

Opvallend: de twee vrouwen reageren allebei anders. Angela klapt in haar handen als Trump zegt: „Het moment van de zwijgende meerderheid is aangebroken. De zwijgende meerderheid wordt een luidruchtige meerderheid.” Ze knikt als Trump zegt dat hij de grenzen wil sluiten. Ze maakt een ‘zie je wel’-gebaar met haar hand als Trump praat over islamitische terroristen. „Ze willen onze steden opblazen, ze verdrinken mensen in kooien. Ze hakken hoofden af. Het zijn kwaadaardige dieren. We gaan ze stoppen. Zó hardhandig, zó snel.”

Sherri Moore staat pal naast haar vriendin. Ze hoort het hoofdschuddend aan, en kijkt soms naar de reactie van Angela.

Motorclub

Sherri en Angela wonen een paar huizen van elkaar vandaan, in een straat met kleine rijtjeshuizen in het plaatsje Woodbridge. Ze zijn al vijftien jaar buren, en zijn altijd bevriend geweest. Sherri en Abdullah hebben zes kinderen. Angela woont samen met haar vriend Eric, en een hondje. Eric is oprichter van motorclub Defenders of Liberty. De club profileert zich op demonstraties met veel vlagvertoon als anti-islam, pro-vuurwapens, en anti-Obama. De leden, vaak oorlogsveteranen, geloven volgens de organisatie „dat Amerika nog steeds gered kan worden uit de ketenen van tirannie, die ons land nu teistert”.

Angela is een lange vrouw, met lang, blond haar en zwart opgemaakte ogen. Ze kent Sherri door en door. Ze lopen al jarenbij elkaar naar binnen. Toen Sherri’s jongste zoon Sammy werd geboren, vijf jaar geleden, was Angela als eerste in hun huis. Ze noemde Sammy haar zoon.

Angela omschrijft zichzelf als tolerant, en houdt van Sherri en haar gezin. Maar de laatste jaren waren niet eenvoudig, vertelt ze. Angela kreeg kanker, en moest een hartoperatie ondergaan. Werk heeft ze niet. „De ene doktersrekening na de andere”, zegt ze. „Door mijn ziektegeschiedenis kreeg ik een schuld van 80.000 dollar. Ik was lang niet voor alles verzekerd.”

Ze werd ook somberder over haar land. „Als ik mijn eerste gevoel over Amerika zou moeten omschrijven, dan zou ik ‘bang’ en ‘verraden’ invullen. Ik heb het gevoel dat we de controle over ons land kwijt zijn.” Ze is bang voor islamitische terreur, zegt ze. Afgelopen zomer had de oorlog tegen Islamitische Staat in Irak en Syrië voor het eerst lokaal gevolgen. Ali, een 17-jarige jongen uit Manassas, werd van zijn bed gelicht, omdat hij volgens de FBI online informatie verspreidde aan jihadisten. Mogelijk heeft hij een andere jongen uit Virginia geholpen om zich bij IS aan te sluiten. Die zaak beroerde velen in de regio, ook Angela.

Maar ze is geen racist, zegt ze er meteen bij. Haar kinderen gaan om met latino’s en Afro-Amerikanen. Ze is voor godsdienstvrijheid. Ze is vooral bang voor een grotere invloed van de landelijke overheid op haar leven. „Trumps optimisme werkt aanstekelijk. Ik wil een leider horen die zegt dat hij iets gaat doen aan de problemen in ons land. Alle anderen praten met meel in de mond, te politiek correct om iemand te beledigen.” Op sociale media plaatst ze vaak foto’s van de Amerikaanse vlag, met de tekst ‘Wake up, people!

IJssalon

Op vrijdagavond zitten Sherri Moore, Abdullah Alnozaily en hun zes kinderen in hun ijssalon, op een winkelcentrumpje buiten de stad. Abdullah is naar de moskee geweest, Sherri gaat bijna nooit meer. Het gepraat onder vrouwen staat haar tegen. „Wel of geen hijab, hoeveel huid laat je zien. Als moslimvrouw moet je je altijd tegenover twee partijen verdedigen: de buitenwereld en je geloofsgenoten.”

Sherri groeide op in een conservatief-christelijk gezin in Ohio. In Ohio leerde ze Abdullah kennen, die daar studeerde. Ze trouwden snel, en ze bekeerde zich tot de islam. Haar familie heeft dat nooit geaccepteerd. Het ging niet om zijn geloof, zeiden ze, maar om zijn huidskleur. Haar ouders hebben haar kinderen nooit gezien.

Er wordt aan tafel, achterin de winkel, stevig gediscussieerd, terwijl de kinderen colablikjes uit de koelkast van de winkel halen. Zo gaat het altijd, zeggen ze. Over weinig dingen is het gezin het eens. Over Syrische vluchtelingen bijvoorbeeld. Sherri vindt dat Amerika er meer moet opnemen. Abdullah niet, omdat het heftige debat negatief afstraalt op moslims. Of over illegale migranten uit Mexico en Midden-Amerika. De politie heeft in Woodbridge veel jacht op migranten gemaakt, waardoor de meeste latino’s zijn vertrokken. „De regels gelden voor iedereen”, zegt Abdullah. „Mensen moeten hun papieren in orde hebben, anders schaden ze de samenleving.”

Sherri: „Abdullah, die politieacties zijn het gevolg van dezelfde retoriek als Trump nu tegen moslims gebruikt. Het kan ons ook gebeuren.” Abdullah haalt zijn schouders op. Als jouw groep aan de beurt is, vindt hij, moet je je even gedeisd houden, en aan de regels houden. Dat gold voor latino’s, en nu voor de islamitische bevolking.

Marine

Sherri is een patriot, zegt ze, en Abdullah nog meer. Ze geloven heilig in de Amerikaanse Droom. Ze zijn trots op hun zoon Louaye (15), die aan een vooropleiding voor de marine is begonnen. „Het leger maakt een man van je”, zegt Abdullah. Dochter Layla is het oneens met de schoolkeuze van haar broer. Ze is pacifist, maar wil wel minister van Buitenlandse Zaken worden. „Ze kunnen je gewoon oproepen en een oorlog insturen. Waarom zou je sterven voor een oorlog die je niet kiest?”

Louaye: „Ik wil mijn land beschermen. En de vrijheid.”

Layla: „Het is zinloos.”

Sherri is streng voor de kinderen. Haar dochters mogen niet alleen op straat lopen of rondhangen in winkelcentra. Dat kwam, zegt ze, door een paar nare ervaringen in winkels. Soms blijft het bij afkeurende blikken. Een man siste een keer ‘moslimdief’ naar haar. Laatst ook weer. Ze heeft het Abdullah nog niet eens verteld. Ze stond in de rij bij de Walmart, toen een oude vrouw zich omdraaide, en haar complimenteerde met haar welopgevoede kinderen. „Toen zei ze opeens: ‘Jullie zijn moslims, net als Obama. Jullie geloven niet in de ware God. Jullie zullen sterven’. Recht in mijn gezicht.”

Wanneer het scheef begon te lopen tussen Sherri en Angela, weet ze niet precies. Het speelde al een paar jaar, zegt ze. Eric plaatste anti-islamitische teksten op Facebook. Fox News was een autoriteit, totdat ook die zender uit de gratie viel. De laatste weken gaat het alleen nog over Trump.

Op een septemberavond stonden Sherri en haar zoon Louaye buiten naar een maansverduistering te kijken. Angela en Eric stonden ook buiten. Eric zei dat hij een keer langs de moskee zou rijden met zijn motorclub, om te laten zien wie de baas is in Amerika. „Ik zei: ‘goed, maar ga dan ook naar binnen, en leer de mensen kennen’.” Kom op, had Angela gezegd, je weet toch wel dat er IS-trainingen in de moskee worden gegeven? „Ik antwoordde: ‘Die informatiefolder heb ik even gemist’.”

Kan de vriendschap Trump overleven? Sherri weet het niet. Angela is lief, zegt ze. Maar de hartelijkheid van de eerste jaren is in korte tijd verdwenen. Sssshhh, doet Sherri, als een wind die plotseling omslaat.

Altijd heeft Sherri een voorgevoel gehad dat de stemming in het land kan omslaan. Ze luistert elke dag in de auto, als ze de kinderen naar school brengt, naar conservatieve radioprogramma’s. De kinderen kunnen de jingles meezingen. Ze wil horen hoe vaak het over de islam gaat. „Na 11 september stond ik erop dat toekomstige kinderen namen zouden krijgen die niet meteen als Arabisch herkenbaar waren. Ik zeg tegen de kinderen: wees niet te fel in debatten op school. We moeten onzichtbaarder worden. Zeker omdat Trump voorlopig niet weggaat.”