Niet van alle blaam gezuiverd

Johan Houwers was om een fraudezaak teruggetreden als VVD-Kamerlid. Toen een zetel vrijkwam, besloot hij die te claimen. En werd geroyeerd.

Johan Houwers, geroyeerd VVD-lid, geeft een verklaring over zijn terugkeer in de Tweede Kamer. Foto Bart Maat/ ANP

Het zwarte double-breasted pak, het wit-grijs gestreepte overhemd en de oranje das had hij de avond van tevoren al klaargelegd in zijn slaapkamer in Winterswijk. Johan Houwers was al twee keer eerder geïnstalleerd in de Tweede Kamer. In 2010, met een effen oranje das. In 2012 met een gestreepte oranje das. En nu, op 25 maart 2015, met een geblokte oranje das. Maar behalve de kleurkeus van zijn das, is alles vandaag anders. Want Johan Houwers is inmiddels een strafblad voor hypotheekfraude rijker en een politieke partij armer.  

Halbe Zijlstra had een week eerder te kennen gegeven: „voor fraudeurs is binnen de VVD geen plaats”. Houwers (1957) kan terugkomen in de Tweede Kamer, maar niet voor de VVD.

Dus rijdt hij dit keer zonder zijn vrouw en vier volwassen kinderen de bijna 200 kilometer van zijn Achterhoekse villa, waar alle gedoe om was begonnen, naar het Binnenhof, waar hij na zijn verbanning vandaag zal worden verketterd. Hij is voorbereid op een ellendige dag, maar hij is vooral strijdbaar. De enige manier om de misère achter zich te laten, is zich bewijzen als Kamerlid. Eerherstel, daar is hij op uit. 

Maar hij weet dat dat niet vandaag gaat lukken. Dat gaat hem maanden, zo niet jaren, kosten. Vandaag is een dag waar hij doorheen moet. Simpelweg overleven.

Om kwart voor één deze woensdagmiddag is het zo ver. Hij staat in de ‘wandelgang’ rond de Tweede Kamer te wachten – handen over elkaar heen gevouwen voor zijn kruis, als een voetballer die wacht op de snoeiharde vrije trap van de tegenstander. Dan mag hij de vrijwel lege zaal in. Dertien collega’s hebben de Haagse communis opinio getrotseerd en zijn toch aanwezig. Van de VVD is alleen de Kamervoorzitter er.

Houwers tijdens zijn beëdiging door Kamervoorzitter Van Miltenburg in maart. Veel Kamerleden bleven weg uit de plenaire zaal uit protest tegen de 'zetelroof' door Houwers. Foto ANP / Bart Maat.

Krabbel

Lullig, hij heeft er geen ander woord voor, dat Anouchka van Miltenburg zijn installatie juist op dit moment heeft ingepland. Ze had het ook op dinsdag kunnen doen. Toen de Kamer aan het begin van de vergadering vrijwel voltallig aanwezig was om twee in Mali verongelukte militairen te herdenken. Of morgen, samen met Fred Teeven, die na zijn aftreden als staatssecretaris – weer een kras op de VVD – ook terugkeert in de Kamer. Dan waren Kamerleden vast niet demonstratief opgestaan en weggelopen op het moment dat hij zijn gelofte aflegde.

Kamervoorzitter Van Miltenburg is natuurlijk ook van de VVD die hem isoleert. Het valt hem eigenlijk nog mee dat ze hier vandaag zelf zit, en niet een van haar plaatsvervangers. Hij geeft haar in stilte een hand, zet zijn krabbel dat hij aanwezig is, en gaat achterin de zaal zitten op de enige zetel die de ‘fractie’ Houwers na zijn afsplitsing is toebedeeld. „Het was niet zo’n gezellige dag”, zal hij later terugblikken met zijn Achterhoekse accent. 

Een paar weken eerder was de telefoon gegaan. Oud-collega Mark Verheijen had moeten vertrekken nadat de recent opgerichte ‘integriteitscommissie’ van de VVD had geoordeeld dat hij als gedeputeerde in Limburg drie keer in de fout was gegaan met declaraties. Voor zijn opvolging moest de partij de kandidatenlijst uit 2012 weer aflopen. Oud-staatssecretaris Frans Weekers wilde niet terug naar Den Haag. Matthijs Huizing, die in 2013 opstapte nadat hij, niet voor het eerst, was gepakt met drank op achter het stuur, eiste zijn zetel niet op. Maar Johan Houwers, nummer 43 op de lijst, deed dat wel. 

Hij zat inmiddels al twintig maanden thuis. Dat was zo gegaan. Voordat hij Kamerlid werd, was hij lid geweest van de Provinciale Staten van Gelderland, en zelfstandig makelaar. ‘Houvast’ heette het kantoor dat hij in 2003 succesvol oprichtte. Maar vijf jaar later sloeg de financiële crisis toe. Terwijl zijn kantoor in het rood stond en hij mensen moest ontslaan, sloot hij verschillende hypotheken af. Bij Aegon leende hij een miljoen euro. Dat bedrijf deed in 2013 aangifte van valsheid in geschrifte, oplichting en witwassen. Meer dan genoeg om te moeten terugtreden als Kamerlid van de VVD. 

In de eerste maanden na zijn vertrek had hij het appartement dat hij in Den Haag huurde nog aangehouden. In de veronderstelling dat alle ellende op een misverstand berustte dat snel zou worden opgelost. Maar het onderzoek sleepte zich voort. „Na anderhalf jaar was ik het meer dan zat.” Het kwam tot een schikking. Om er vanaf te zijn, zegt hij. De aanklacht van witwassen verviel, en hij moest vierduizend euro betalen, per acceptgiro. „Zoals een forse verkeersboete. En in juridische zin een schuldbekentenis. Dat is dan zo”, zegt hij afgemeten. Verder wil hij er geen woord meer aan vuilmaken.

Extra schuldbekentenis

Het was net afgehandeld toen de partij belde over de zetel. Dat het niet de bedoeling was dat hij die innam, maar dat ze er niets aan konden doen als hij dat toch besloot te doen. Behalve hem royeren dan. „Je bent niet van alle blaam gezuiverd, dus je ligt eruit”, was de boodschap volgens Houwers.

Hij overlegde met zijn vrouw, zijn zoon en dochters, maar in zijn hart had hij de beslissing eigenlijk al genomen: wegblijven zou voelen als een extra schuldbekentenis. „Ik stond juridisch volledig in mijn recht. Dat anderen daar wat van vinden, dat heb je dan maar even te slikken.” Wat haal je je op de hals, vroeg zijn familie hem.

Niet alleen de woede van Halbe Zijlstra, zo bleek, maar ook de hoon van media. RTL-commentator Frits Wester is een paar dagen voor zijn terugkeer behoorlijk los gegaan. Houwers is een zetelrover, een „politieke paria”, die terugkeert omdat „hij het inkomen wil hebben en langer wachtgeld”, zegt Wester. „Ik heb zelden zo’n schaamteloze actie richting kiezers gezien.” De toon is gezet.

Kamerleden blijven collectief weg bij zijn installatie, maar journalisten komen massaal af op zijn persconferentie. En hun vragen gaan natuurlijk niet over zijn politieke toekomst, maar over zijn financiële wandel en excommunicatie uit de VVD. De emmer stront moet helemaal over hem worden leeg gekieperd. „Ik snap het ook wel, die journalisten hebben meer aan een goede relatie met Halbe Zijlstra dan met mij”, zegt Houwers.  

Af en toe likt hij wat zenuwachtig over zijn onderlip, maar verder geeft hij rustig antwoord op alle vragen. Ook ’s avonds bij Pauw, de laatste klus van de dag. Hij had in elke show kunnen zitten, maar heeft voor Jeroen Pauw gekozen, een programma waar hij zelf gewoon graag naar kijkt. Dat hij kritisch en sarcastisch behandeld zal worden neemt hij voor lief. „Dan heb je het ergste maar gehad.” 

Na de uitzending rijdt hij niet terug naar Winterswijk, maar overnacht in een hotel. Morgen is immers een gewone Kamerdag. En als hij iets moet bewijzen, dan is het dat hij niet voor het geld is teruggekeerd. Hij zal er elke vergaderdag zijn, werkbezoeken afleggen, moties indienen en stemverklaringen uitspreken. Hij zal de zelfgemaakte schilderijen die hij kreeg bij zijn vertrek uit de fractie in Gelderland weer ophangen. Behalve die waar het VVD-logo prominent op staat.

Op zijn hotelkamer belt hij nog even met thuis. Hij praat met zijn vrouw over de lege Tweede Kamer, alle media en het lachende publiek bij Pauw. Hij heeft zich toch mooi staande gehouden vandaag.