Leuke klus doen? Je krijgt er 0 euro voor

Freelancers deelden deze week op Twitter massaal onbehoorlijke uitspraken van opdrachtgevers. Wat doe je als je niet fatsoenlijk behandeld wordt?

Bij de bakker een brood vragen en zeggen dat je er alleen voor betaalt als je het lekker vindt of als je alles helemaal hebt opgegeten – niemand die het doet. Maar veel freelancers krijgen geregeld wél een vergelijkbare transactie voorgeschoteld. Journalist Franka Hummels bijvoorbeeld. In zo’n situatie gebruikt zij de bakkermetafoor: zou je dat ook tegen de bakker zeggen: ik betaal alleen als het resultaat me bevalt?

Maandag dacht ze opeens dat dat wel eens als hashtag zou kunnen werken op Twitter: #tegendebakker. Het idee erachter: laat weten wat opdrachtgevers tegen de bakker niet zouden durven zeggen, maar wel tegen freelancers.

Het regende klachten. Betalingstermijnen van zes weken, voorstellen om gratis te werken (of zoals opdrachtgevers dan zeggen: voor de ‘exposure’), een opdracht omgooien nádat alles al af is.

Veel van de inmiddels ruim 800.000 freelancers in Nederland zullen het herkennen. Voor Martijn Pennekamp, oprichter van ikwordzzper.nl, zijn het geen onbekende klachten. „We krijgen regelmatig mails van onze leden over onbehoorlijk gedrag van opdrachtgevers. Onlangs had ik contact met iemand die z’n facturen niet betaald kreeg omdat de opdrachtgever ontevreden was over een klein deel van het geleverde werk.” In ‘bakkerstijl’: „Ik heb drie broden en een zak krentenbollen opgegeten, maar de rekening betaal ik niet want de laatste krentenbol was niet lekker.”

Tijd is ook een investering

Vooral mensen in de creatieve hoek – schrijvers, grafisch vormgevers, journalisten – gingen in de weermet #tegendebakker. Dat is niet vreemd, volgens Hummels. Anders dan zzp’ers die een fysiek product afleveren en zichtbaar investeringen moeten doen voor ze aan een klus beginnen – bloem, eieren en een oven voor de bakker – investeren creatieven vooral (onzichtbare) tijd. „Tijd is een product”, zegt Hummels. „Maar mensen in loondienst vergeten dat nog wel eens. Binnen bedrijven wordt soms, na eindeloos vergaderen, besloten dat het toch allemaal anders moet. Als je in loondienst bent krijg je gewoon je salaris. Als ik een artikel dat al af is opeens moet omgooien, krijg ik niets.”

Maar zzp’ers in creatieve beroepen zijn niet de enigen die soms hun best moeten doen om betaald te krijgen. Pennekamp: „Het komt in alle gelederen voor. We zien het ook vaak in de bouwwereld.” Bij dakdekkers, bijvoorbeeld. „Daar is het werk nogal precies, alles moet recht liggen. Dan laat een opdrachtgever iemand een klus helemaal afmaken en zegt dan vlak voordat er betaald moet worden dat het werk niet voldoet aan de eisen.”

Hoeveel misstanden er ook mogen zijn, Hummels heeft #voordebakker niet bedacht om te klagen over het zzp-bestaan – het gaat haar om begrip voor freelancers. Ze hoeft heus niet overal veel geld voor te hebben, zegt ze. „Soms doe ik ook dingen voor niets. Ik vind het alleen vervelend als iemand doet alsof-ie míj een plezier doet met een gratis klus.” En als je iets een stomme opdracht vindt? „Dan kun je gewoon ‘nee’ zeggen.”

Pennekamp heeft daar zo zijn eigen manieren voor. „Ik adviseer met hetzelfde vuur terug te spuwen. Wanneer een opdrachtgever bijvoorbeeld zegt: ‘Zou je deze opdracht eerst een weekje gratis kunnen doen, en als het bevalt dan huur ik je in’, moet jij kunnen zeggen: ‘Prima, als jij dan een week mijn gezin te eten geeft en alle vaste lasten betaalt.’”