Kippetjes maken Londen dik

In het multiculturele Londen houdt iedereen van kip. Maar de gemeente wil kinderen beschermen tegen vet eten.

Britse scholieren aan de schoollunch. Naast het snackgedrag van jongeren ligt ook de maaltijdverstrekking op scholen al jarenlang onder vuur. Foto Graham Barclay/Bloomberg News

Londen draait op gefrituurde kippenpootjes. Wie door de Britse hoofdstad loopt, kan niet anders concluderen. Rond lunchtijd, rond het avondeten en als de pubs sluiten, en zeker na schooltijd is de lucht in sommige straten zwanger van gefrituurde olie en kruiden.

Londen heeft ook de dikste kinderen van het Verenigd Koninkrijk. Van de elfjarigen is 22,4 procent obees. En zij zijn weer de op één na dikste kinderen van Europa (alleen de Ieren zijn zwaarder).

Maar houd hen maar eens af van de gefrituurde kippetjes. De 13-jarige Amalia en haar vriendinnen, nog in schooluniform, zitten te giechelen boven drie kippenvleugels en een portie friet à 1,25 pond (1,81 euro) bij wat zij de beste kippensnackbar van de wijk Tottenham noemen. Voor een kwartje meer krijg je er een blikje frisdrank bij. De vloer spiegelt van de olie, vingers druipen van het vet. De kip is op zijn best droog en heel zout te noemen.

„Het is goedkoper dan de McDonald’s”, zeggen de vriendinnen. Ze worden hier bovendien niet weggejaagd. De kippententen zijn een ‘derde ruimte’ tussen school en thuis geworden waar jongeren rondhangen, concludeerde onderzoeksbureau Mintel afgelopen zomer. En in het multiculturele Londen houdt bovendien iedereen, van elke religie, culturele afkomst of inkomensgroep, van kip. Dit jaar verwacht de kippenbranche voor het hele Verenigd Koninkrijk een omzet van 1,5 miljard pond en een groei van 6 procent.

Fragment uit documentaire The Fried Chicken Shop van Channel 4:

De gemeente Londen maakt zich zorgen. Voor elke 1.075 Londenaren is er één fastfoodrestaurant. Of schokkender: rond elke school zijn er gemiddeld 28 – buurtwinkels met snoep en chips niet meegerekend. Maar dat laatste cijfer komt uit 2008, het zullen er nu meer zijn. De burgemeester heeft een voedingsambassadeur aangesteld, en liet een grootscheeps onderzoek naar de gezondheid van de Londenaren uitvoeren door arts Lord Darzi.

Zijn conclusie was ongezouten: „Fysieke activiteit – hoewel belangrijk voor de conditie en het welzijn – is niet de belangrijkste prioriteit. De zwaarlijvigheidscrisis kan alleen opgelost worden door minder te eten.” En: „De kinderen van Londen moeten beschermd worden tegen junkfood.”

Zijn oplossing is vergelijkbaar met het Nederlandse coffeeshopbeleid: geef deelgemeenten het recht om fastfoodrestaurants te weren in een straal van 400 meter rond een school. Drie deelgemeenten proberen dat inmiddels, de Labour-kandidaat voor het burgemeesterschap, Sadiq Khan, voert campagne met deze maatregel.

In Tottenham wordt iets anders geprobeerd. In een oude brandweerkazerne hebben Hadrian Garrard en Ben Rymer een fastfoodrestaurant geopend, Chicken Town. Maar het is een kippentent die in één opzicht verschilt van andere: de kip is gezond. Of in elk geval gezonder dan de ongeveer dertig concurrenten die in een omtrek van één vierkante mijl zijn te vinden: een zevende van het zout, een derde van het vet, en geen antibiotica.

Film die jongeren uit Tower Hamlets maakten over de gebradenkippentoko’s:

De scharrelkip wordt ’s nachts gepekeld, dan gestoomd en in karnemelk en broodkruim gewikkeld, en uiteindelijk dertig seconden gefrituurd, lang genoeg om een bruin korstje te krijgen. Op tafel staat geen ketchup of zout, friet is er niet (wel gepofte zoete aardappel), de coleslaw wordt met yoghurt aangemaakt, en de baked beans – hoofdbestanddeel van de tea, de maaltijd aan het eind van de middag voor de working class – bevatten louter natuurlijk suiker uit tomaat.

Te zien aan de borden van de achtjarige Aya-Jo en de negenjarige Erin en Amiyah slaat alles aan behalve de aardappel. „Ik heb nog nooit zo’n kip geproefd. Binnenin is het heel zacht”, zegt vriendje Lamario (10).

Schuldenvrije kip

„We wilden het succes van andere kippententen kopiëren, maar dan gezond. Kinderen zijn nu eenmaal niet van kip weg te houden”, zegt Garrard. Hij en Raymer vroegen zich een aantal jaar geleden af waarom in een stad met „een geweldige eetcultuur” jongeren zo slecht eten.

Dat is deels, zoals alles in het steeds ongelijker wordende Londen, een kwestie van geld. Wie het heeft, kan naar Clutch – ‘thuis van de schuldvrije kip’ – waar twaalf kippenvleugels twaalf pond kosten (zonder friet of drankje) of naar Bird – ‘de beste scharrelkip die je ooit at’: zes pond voor zes vleugels zonder bijgerecht. Inkomens tussen de 15.500 en 50.000 pond kiezen volgens onderzoeksbureau Mintel voor de Zuid-Afrikaanse keten Nando’s, culthit onder beroemdheden als David Beckham, of het Amerikaanse Kentucky Fried Chicken. Met een kleine beurs – zakgeld – kom je terecht bij imitaties als Perfect Fried Chicken en Ultimate Fried Chicken.

Hoe armer de buurt, hoe meer van dergelijke varianten er zijn. In Tower Hamlets wordt een stuk straat Chicken Shop Mile genoemd. Een huisarts zei tegen Lord Darzi dat „McDonald’s de gezonde keuze” is in die buurt.

In Tottenham vindt echter een omslag plaats. „Ik weet niet of je van veryupping kunt spreken, maar de wijk verandert snel”, zegt Garrard. Er komen steeds meer inwoners die door de hoge huren uit andere wijken zijn verdreven. Hij en Raymer maken er handig gebruik van: op theetijd, tussen drie en vijf, is Chicken Town er voor de schooljeugd, en kost een portie kip twee pond. Daarna voor de hipsters, die voor twee stuks kip en twee bijgerechten 9,50 pond betalen.

Zij komen af op het gebouw, ontworpen door Assemble dat onlangs de Turner Prize, de prestigieuze Britse beeldende kunstprijs, won. Zij betalen voor een goed geweten: scharrelkip, lokale producten, en een restaurant dat jongeren uit de wijk opleidt door hen stage in sterrenrestaurants te laten lopen. „We willen laten zien dat werken in de fastfoodindustrie geen uitzichtloze baan is.”

Grote vraag is of de schooljeugd zal vallen voor de gezonde kip. En of het idealisme van Garrard en Raymer kan opboksen tegen de gestage groei van de concurrentie. Het aantal fastfoodrestaurants in Londen groeit ieder jaar met bijna 10 procent.