‘Haags theater’ valt slecht bij Groningers

Kamp overtuigt Groningers niet met gasbesluit.

Foto Kees van de Veen

Groningers vonden het na afloop een „vervreemdend toneelstukje”, wat zich dinsdag afspeelde in de Statenzaal van het provinciehuis. Op voorwaarde van geheimhouding kwam minister Kamp (Economische Zaken, VVD) alvast vertellen over zijn gasbesluit. Eerst de bestuurders, er waren broodjes. Om kwart over acht volgden de maatschappelijke organisaties, de koekjes bleven liggen onder het cellofaan.

Henk Kamp kwam, zag en regisseerde. De minister zelf, en niet Jan Kamminga, voorzitter van het Gasberaad. Of Hans Alders, nationaal coördinator Groningen – hij zei een paar zinnen over zijn versterkingsplan. En inspecteur-generaal Harry van der Meijden van het Staatstoezicht op de Mijnen mocht Kamps vragen beantwoorden – om de boodschap van Economische Zaken kracht bij te zetten.

Die boodschap heeft de minister vrijdag aan heel Nederland verteld: hij wil dolgraag nog minder Gronings aardgas winnen dan de Raad van State in november bepaalde. Bijvoorbeeld Noors gas importeren en aanvullen met Gronings gas, bij strenge winters meer. Maar dat lukt voorlopig niet. Dat heeft het Staatstoezicht op de Mijnen ontraden. Het is uit veiligheidsoogpunt onverstandig.

De inspecteur-generaal zegt het zelf: gelijkmatig winnen is het devies, we moeten sterke schommelingen voorkomen. „Als we de gaswinning laten fluctueren, loopt Groningen meer aardbevingsrisico.”

Het politieke theater schoot de vier leden van Groninger Bodembeweging (GBB) dinsdag in het verkeerde keelgat. De geplande ‘consultatie’ was teruggebracht tot „een misplaatst toneelstukje tussen twee heren”. Alle vragen die de Groningers stelden werden uitsluitend door de minister beantwoord. Het zoveelste bedrijf in een Haags politiek spel dat zich slecht verdraagt met de Groninger werkelijkheid van scheurende scholen, bevende kerken, huisuitzettingen, en bewoners gevangen in onverkoopbare en beschadigde huizen.

Overgeleverd aan NAM

Drie jaar na de klap bij Huizinge wordt er in Groningen de helft minder aardgas gewonnen. Het aantal gasbevingen loopt terug, een zware beving is vooralsnog uitgebleven. Toch gaat de Groninger vlag niet uit. Het aantal schademeldingen is opgelopen tot boven de 57.000. Van de drieduizend huizen die de minister dit jaar beloofde te verstevigen zijn slechts 23 huurwoningen versterkt. De gedupeerde Groninger blijft overgeleverd aan de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) in handen van Shell en ExxonMobil. Het is nog steeds de gaswinner, die beschikt.

Dat is een hard gelag voor de Groningers. Minister, provincie, gemeenten en gaswinner – iedereen beloofde beterschap na het vernietigende rapport van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid afgelopen februari. Dat stelde onder meer vast dat de veiligheid van de Groningers bij de gaswinning stelselmatig was genegeerd. Maar een gamechanger werd het niet.

Meer dan ooit voelen Groningers zich belazerd en teruggeworpen op zichzelf.

Natuurlijk: er kwam een nationaal coördinator Groningen. Hij maakte een vijfjarenplan voor de versterking van 10.000 ‘gebouwen’, kosten: 500 miljoen. Maar aan wiens kant staat hij? Het overleg van overheden, gaswinner en maatschappelijke organisaties aan de zogeheten dialoogtafel werd door hem ontmanteld. Hij praat liever met de drie geledingen elk apart. Met als gevolg dat NAM zich terugtrok in de kantoorbunker in Assen en burgemeesters de door bewoners zo vurig gewenste algemene uitkoopregeling blokkeerden uit angst voor leegloop van de provincie. Weinig vertrouwenwekkend voor de Groningers.

Toevlucht tot de rechter

Of neem de oprichting van het Centrum voor Veilig Wonen – vanaf dit jaar ‘op afstand van de NAM’ belast met het afhandelen van schade en het versterken van huizen. Dat kon niet voorkomen dat gedupeerde bewoners hun toevlucht zoeken bij de rechter. Met succes. De rechtbank in Assen vonniste dat NAM waardevermindering van woningen direct moet compenseren als huiseigenaren dat willen.

En in november vernietigde de Raad van State Kamps gasbesluit. In een voorlopige voorziening bepaalde de hoogste bestuursrechter dat er tot 1 oktober 2016 hooguit 27 miljard kuub gas gewonnen mag worden.

Daar legt het kabinet zich nu bij neer. In september wordt besloten hoe het daarna verder moet. Maar veel verder kan de Groningse gaskraan dan nog niet dicht, zei Kamp. Contractverplichtingen. Vanaf 2020 wordt dat anders. Dan heeft Duitsland minder aardgas nodig en draait een nieuwe stikstoffabriek waar buitenlands gas geschikt gemaakt wordt voor Nederlands gebruik.

De gaswinning gaat „nooit meer” omhoog, reageert SP-gedeputeerde Eelco Eikenaar opgelucht. Maar om het vertrouwen van de Groningers terug te winnen is het hoog tijd dat we „de gaswinner fundamenteel uit het systeem halen. NAM moet nog alleen winnen en betalen. Daar ga ik keihard m’n best voor doen.”