Makkelijke CRISPR is revolutie in gentechniek

Knippen en plakken van genen volgens een nieuwe methode leidde in 2015 tot hoogstandjes.

Het knippen en plakken van genen breidde zich dit jaar uit tot mensenembryo’s. Daar waagden Chinese onderzoekers zich aan. Het leidde tot een oproep van onderzoekers en ethici op een stop op dit onderzoek. Tot een ethiekconferentie, begin deze maand in Washington. En tot het besluit om voorzichtig voort te gaan.

Science vindt de CRISPR-techniek de belangrijkste wetenschappelijke doorbraak van 2015. In de voorkeur van het Science-publiek komt CRISPR op twee, na Pluto. Science koos CRISPR vanwege het Chinese embryo-experiment en de mogelijkheid om met CRISPR muggen te verhinderen de malariaparasiet door te geven, of zelfs malariamuggen uit te roeien.

Er zijn meer van die genmanipulatietechnieken ontwikkeld de afgelopen tien jaar. CRISPR kreeg dit jaar een aparte positie, schrijft Science, omdat het zo’n makkelijke techniek is. Iedereen met een moleculair-biologisch lab kan het doen.

Tot de opvallende CRISPR-hoogstandjes rekent Science de allergievrije pinda’s, extra gespierde honden, varkens die aangeboren ongevoelig zijn voor een paar varkensschuurvirussen, schimmelresistente tarwe en de tomaten met lange planktijd die met de techniek zijn gemaakt.

Nature zet de Chinese embryo editor Junjiu Huang in de lijst van tien belangrijkste personen voor de wetenschap in 2015. Hij is de man die in Chinese embryo’s het gen voor de ziekte bèta-thalassemie probeerde te vervangen. In de publicatie (Protein & Cell, 19 juni) staat hoe dat mislukte.

De Chinese embryo’s, overgeschoten bij reageerbuisbevruchtingen, waren al ten dode opgeschreven. Er zaten, door dubbele bevruchting, te veel chromosomen in. Er konden dus geen mensen uit groeien. Maar het knippen en plakken van het gen ging ook niet goed: CRISPR werkte onnauwkeurig in de embryocellen. Er kwamen genen op onbedoelde plaatsen terecht. Misschien is dat ook al verholpen: begin deze maand publiceerden Amerikaanse onderzoekers in Science een verbeterde CRISPR-methode.

Nature herinnert ons eraan dat Junjiu Huang de redactie van het tijdschrift dit voorjaar vertelde dat hij het onderzoek publiceerde om te laten zien dat genetische manipulatie van menselijke embryo’s nog lang niet kan. „We wilden een ethisch debat voorkomen”, zei hij. Maar toen dat ontbrandde hield hij zich afzijdig.