Wachten op nieuw incident tussen Rusland en Turkije

Stappen Moskou verhogen kans op botsing, maar Ankara reageert beheerst.

Wanneer komt het volgende incident? De afgelopen dagen week kwam het tot tweemaal toe tot een bijna-confrontatie tussen Rusland en Turkije. Zondag vuurde een Russische torpedobootjager in de Egeïsche Zee waarschuwingsschoten voor de boeg van een Turkse vissersboot. Volgens Moskou gebeurde dat om een botsing te voorkomen. De kapitein van het schip liet echter weten de oorlogsbodem op een kilometer afstand te zijn gepasseerd.

Een dag later, nu in de Zwarte Zee, werd een Turks vrachtschip door de Russische marine gedwongen van koers te veranderen. Volgens Rusland kwamen het schip te dicht bij een transport van olieplatforms. 

De incidenten zorgen voor verder oplopende spanning tussen Rusland en Turkije, na het neerschieten van een Russische jachtbommenwerper door Turkse F-16’s in het Syrisch-Turkse grensgebied op 24 november. Turkije had gewaarschuwd dat het zou optreden tegen verdere schendingen van het Turkse luchtruim. Niettemin reageerde Moskou als door een adder gebeten. President Poetin sprak van een „messteek in de rug”. Premier Medvedev nam het woord ‘oorlog’ in de mond – in indirecte zin, maar toch. „Vroeger zou in zo’n situatie de oorlog zijn verklaard”, zo zei Medvedev, toen hij uitlegde waarom de economische sancties tegen Turkije gerechtvaardigd zijn.

Die sancties – die onder meer Turkse levensmiddelen en de Turkse toeristenindustrie raken – komen er inderdaad. Maar Rusland heeft in antwoord op de ‘Turkse agressie’ ook militaire maatregelen genomen. Maatregelen die het risico op een volgend incident vergroten. Op de Russische luchtmachtbasis in het Syrische Latakia staan nu hypermoderne S-400-luchtdoelraketten, die niet alleen het Syrische luchtruim, maar ook een groot deel van Turkije bestrijken. De Russische kruiser Moskou is opgestoomd naar de Syrische kust en beschikt over een vergelijkbaar raketsysteem.

Sinds het begin van het luchtoffensief in Syrië, in september, heeft Rusland zijn strijdkrachten daar uitgebreid. Het aantal gevechtsvliegtuigen in Syrië is opgevoerd tot ruim vijftig toestellen en de Russische luchtmacht opereert niet alleen vanuit de provincie Latakia, maar ook vanaf een basis bij Homs. Bij die stad zouden zo’n duizend militairen – grondpersoneel, inlichtingeneenheden en special forces - worden gelegerd. De berichten over de inzet van artillerie en T-90-tanks zijn hardnekkig.

Ook op zee wordt het druk. De Russische vloot in de Kaspische Zee houdt oefeningen. Vorige maand vuurden Russische schepen vanaf hier kruisraketten af op Syrië, over een afstand van ruim 1.500 kilomer.

Recente Russisch-Turkse incidenten

Vorige week lanceerde de Russische onderzeeër Rostov aan de Don vanaf de Middellandse Zee kruisvluchtwapens af. Minister van Defensie Sjojgoe liet Poetin weten dat de VS en Israël van tevoren op de hoogte waren gesteld van de aanval. Ankara was dus niet gebeld.

En dat terwijl de Turken alle reden hebben nerveus te worden over zoveel militaire macht rondom hun grenzen. De operatie in Syrië leidt tot druk verkeer van Russische schepen door de Bosporus en de Dardanellen. Vorige week doken op sociale media beelden op van een bemanningslid van het Russische schip Caesar Koenikov met een luchtdoelraket op de schouder bij de doorvaart door Istanbul.

Toch lijkt Ankara het hoofd koel te houden. Terwijl Moskou dreigende taal uitsloeg, benadrukken regeringsfunctionarissen dat Turkije nog altijd goede betrekkingen nastreeft met Rusland. Maar de Turken lijken wel degelijk op hun hoede. Volgens het Russische persbureau Interfax bevinden zich twee Turkse onderzeeboten bij de kruiser Moskou.