Utrecht heeft een stukje van zijn singel terug

Het is de grootste stedelijke verbouwing van Nederland: de aanpak van het Utrechtse stationsgebied.

Foto’s Gerard Til/HH, Imara Angulo Vidal

Op een kruispunt achter het Jaarbeursplein in Utrecht schieten een paar jonge fietsers de rijbaan op. Tegen het verkeer in fietsen ze tussen de auto’s door richting het station. Een verkeersregelaar in een oranje-gele jas roept hen na. „Idioten.” Hij en zijn collega’s staan er vrijwel elke dag; altijd drie per kruispunt. Een let op de bussen, een ander stuurt de auto’s en de derde probeert de grote rijen fietsers in het gareel te houden.

Aan alle kanten staan blauwe schotten en gele borden die voorbijgangers de goede kant op moeten wijzen. Door de vele grote verbouwingen is het gebied rondom het station al jaren een chaos. Fiets-, bus- en wandelroutes veranderen vrijwel om de maand. Kruispunten zijn niet altijd overzichtelijk en menig bezoeker die vanaf Utrecht Centraal de binnenstad in wil lopen, verdwaalt.

Maar komende vrijdagavond worden de ongemakken even vergeten. Dan is de officiële opening van de deels herstelde Catharijnesingel, een singelgracht rond de binnenstad die in de jaren zeventig tot verdriet van veel bewoners gedempt werd om plaats te maken voor beton. Sinds enkele weken stroomt er weer water door een deel ervan. Voor veel Utrechters is het herstel van de historische singel een beloning voor jaren leven met bouwputten.

Het herstel van de oude singel is onderdeel van het Masterplan Stationsgebied, een ambitieus plan voor renovatie van het stationsgebied dat de gemeenteraad in 2003 aannam. Het behelst zo’n veertig deelprojecten rondom het Centraal Station, de Jaarbeurs en winkelcentrum Hoog Catharijne.

Uiteindelijk moeten de veranderingen het stationsgebied en de binnenstad beter verbinden. Het station verwerkt straks 100 miljoen reizigers per jaar en er komt 250.000 vierkante meter kantoor- en 42.800 vierkante meter winkelruimte in het gebeid. Het hele project is begroot op zo’n 3,2 miljard euro. Daarvan betalen rijk en gemeente ongeveer eenderde. De rest komt van bedrijven als NS, ProRail en investeerder Corio. In 2030 moet alles klaar zijn.

Zichtbaar resultaat

De terugkeer van de singel is na de oplevering van muziekpaleis TivoliVredenburg, in 2013, en een deel van het Centraal Station het derde grote zichtbare resultaat van de grootste binnenstedelijke verbouwing van Nederland. „Echt een morele opsteker”, zegt Herbert Bolant, buurtbewoner en oprichter van bouwpututrecht.nl, waarop hij de vorderingen van alle plannen bijhoudt. „Het idee dat we nog tot 2030 in de chaos zitten, maakt af en toe een beetje moedeloos. We kijken vol bewondering en afgrijzen tegelijk.”

Wethouder Victor Everhardt (D66), verantwoordelijk voor het stationsgebied, ziet veel mensen stilstaan en foto’s maken van de nieuwe oude singel. „Ouderen herkennen nog hoe het ooit was.”

Vanaf het begin was er kritiek op het Masterplan. Krijgen we al die kantoorruimte wel vol? Moeten er zo veel bomen gekapt worden? Is muziekcentrum TivoliVredenburg niet veel te groot?

Dat het begin van de uitvoering samenviel met de financiële crisis, maakte het er niet beter op: wegens gebrek aan financiering lagen de eerste projecten al snel stil. Ook problemen met TivoliVredenburg – waarvan de bouw langer duurde en de kosten veel hoger uitvielen – zorgden voor gemopper. Onlangs bracht de Utrechtse Rekenkamer een kritisch rapport uit over het muziekgebouw. De gemeente zou onvoldoende regie hebben gevoerd bij de bouw en loopt daardoor de komende jaren ernstige financiële risico’s, aldus het rapport.

Ook nu lopen sommige deelprojecten weer anders dan bedacht. „Er worden nog steeds aanpassingen gedaan”, zegt Sander van Waveren, voorzitter van de CDA-raadsfractie. „De maquette die in het stadskantoor staat, klopt niet meer met wat er daadwerkelijk gaat komen.” Dat kan ook bijna niet anders: de plannen zijn vijftien jaar geleden bedacht en de stad groeit sneller dan gedacht.

Zo toont de maquette nog een autotunnel aan de westkant van het station, terwijl die inmiddels wegbezuinigd is. In de verkeersplannen van het college lijkt er nu een drukke autoweg te komen, terwijl het juist een rustig plein moest worden, zegt Van Waveren. Maar andere aanpassingen hebben de plannen ook verbeterd, vindt hij. „Van het oude taxiplateau bij het station wordt nu een mooi open gebied gemaakt. Dat zat niet in het oorspronkelijke plan.”

Blijven aanpassen

Doordat veel projecten tegelijk lopen is de planning zeer complex, zegt wethouder Everhardt. „Daarom moeten we wel blijven aanpassen.” Een alternatief is er niet: het station moet bijvoorbeeld gewoon in gebruik blijven. Everhardt: „We kunnen geen grote hekken om de binnenstad zetten en alles rustig afbouwen.”

De projecten aan de centrumkant van het station zijn vrijwel allemaal in uitvoering en moeten in 2018 klaar zijn. De tweede fase duurt langer. Daarbij wordt vooral gebouwd aan de Jaarbeurszijde en het Westplein bij de wijk Lombok. Ook is nog niet voor alle projecten de financiering rond: de gemeente is bijvoorbeeld nog op zoek naar zo’n 8 tot 9 miljoen euro om ook in het laatste deel van de singel het water weer te laten stromen.

    • Anne Vegterlo