Rente heel voorzichtig weer hoger

De Fed ging de kredietcrisis te lijf met een ultralage rente. Nu draait de economie zo goed dat de rente omhoog mag.

Janet Yellen deed eigenlijk alles correct, op woensdagavond. De president van de Federal Reserve, het Amerikaanse stelsel van centrale banken, bracht haar meest heikele beslissing tot nu toe tot een goed einde. Voor het eerst sinds de crisis verhoogde de Fed de rente, iets waarover de afgelopen maanden nervositeit bestond onder beleggers. Toen het eenmaal zover was, reageerden de markten kalm. En Yellen wist op dit historische moment ook nog de eenheid te bewaren in haar bestuur, iets wat de geloofwaardigheid van de centrale bank ten goede komt.

Unaniem steunde het Fed-bestuur de verhoging van de federal funds rate, het belangrijkste rentetarief, met een kwart procentpunt, van tussen de 0 en 0,25 procent naar tussen de 0,25 en 0,5 procent. De federal funds rate is een ‘doelrente’: de rente mag bewegen tussen een vastgestelde onder- en bovengrens. Om het tarief naar het gewenste niveau te brengen, wordt een andere rente, de depositorente voor banken die geld stallen bij de Fed, verhoogd.

Monetair beleid is hogere evenwichtskunst: centralebankiers wekken bewust verwachtingen en vervolgens moeten zij die waarmaken zonder onrust te veroorzaken op de markten. Yellen had al in juni gezinspeeld op een renteverhoging, maar in september durfde het Fed-bestuur die stap nog niet aan. Nu wel. Want, zei Yellen, inmiddels is aan de voorwaarden voldaan. De situatie op de arbeidsmarkt is verder verbeterd: de werkloosheid is gedaald tot 5 procent.

Dat is in twee opzichten belangrijk, want de Fed heeft een dubbel mandaat. Ze moet de werkloosheid bestrijden en ook de inflatie op een niveau van 2 procent krijgen. Hoe lager de werkloosheid, hoe meer de lonen gaan stijgen, wat ook een opwaarts effect heeft op het prijsniveau. De inflatie in de Verenigde Staten is weliswaar nu nog heel laag – 0,4 procent dit jaar – maar in 2017 komt de 2 procent in zicht, denkt de Fed.

Oververhitting

Als de rente te laag blijft, blijft lenen te goedkoop en kan de Amerikaanse economie oververhit raken. Nu is het moment om de rente weer wat te verhogen, zei Yellen. Bij verder uitstel „zouden we het risico lopen dat we onze doelen voorbij schieten”.

Maar ze koppelde daaraan een boodschap van grote behoedzaamheid. „We moeten het belang van een heel beperkte renteverhoging niet overdrijven”, zei ze. Verdere renteverhogingen zullen alleen volgen als de economische data dat rechtvaardigen. Zo niet, dan zal dat reden zijn om te „pauzeren” in het „pad” naar normalere rentestanden. Ook het nieuwe tarief is nog heel laag. Voor de crisis stond de rente boven de 5 procent.

Dit niveau zal niet snel gehaald worden. Fed-bestuurders moeten bij elke vergadering voorspellen hoe de rente zich zal ontwikkelen. Gemiddeld kwamen ze woensdag uit op een stapsgewijze verhoging naar 1,4 procent in 2016, 2,6 procent in 2017 en 3,4 procent in 2018.

Fed-balans blijft groot

Het beleid blijft dus „accommoderend”, zei Yellen, oftewel: de Fed blijft de economie stimuleren. De Fed houdt de honderden miljarden dollars aan staatsobligaties die zij de voorbije jaren opkocht, op haar balans. Als de obligaties aflopen, vervangt de Fed ze. Sinds de crisis is de Fed-balans in omvang verviervoudigd tot 4.500 miljard dollar.

Die boodschap van Yellen – we blijven uiterst voorzichtig – zorgde ervoor dat ook de ‘duiven’ in het bestuur, die zich de voorbije weken publiekelijk tegen de renteverhoging hadden uitgesproken, zich in het besluit konden vinden.

En zo bleef ook een paniekreactie op de financiële markten uit, iets waarvoor centralebankiers altijd beducht zijn. In 2013 staakte de Fed een van haar opkoopprogramma’s van obligaties, waarna beleggers obligaties dumpten. Ook daalden toen abrupt de valutakoersen van Aziatische en Latijns-Amerikaanse landen, uit vrees dat de Fed snel daarna de rente zou verhogen. Burgers en bedrijven hebben daar voor het goedkope rentetarief geleend in dollars en zouden nu meer moeten gaan betalen.

Uiteindelijk liet die renteverhoging dus op zich wachten tot woensdag. Gevreesd werd dat de koersen van de munten van de ‘opkomende landen’ woensdag alsnog zouden inzakken. Maar door Yellens geruststellende woorden gebeurde dat niet. De Mexicaanse peso en de Braziliaanse reaal stegen zelfs iets in waarde.

Iets lagere euro

Door de belofte van de Fed om de rente de komende jaren maar heel geleidelijk verder te laten stijgen, bleef ook het effect op de euro-dollarverhouding beperkt. Donderdagochtend stond de euro bijna een cent lager, op 1,085. Als de Amerikaanse rente stijgt, krijgen beleggers in de VS meer rendement. De vraag naar de dollar stijgt dan en die naar de euro daalt.

De Europese Centrale Bank (ECB) stuurt al enige tijd aan op een lagere eurokoers, dit om de export uit de eurozone te stimuleren. Maar in plaats daarvan schoot schoot de koers van de euro na de ECB-vergadering van 3 december met zo’n drie cent omhoog. De ECB nam minder maatregelen om de economie te stimuleren dan beleggers hadden verwacht.