Column

'Kings of War' in de hoogste VVD-kring

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft hier deze week een wisselcolumn met Jannetje Koelewijn

Het grote sorryspel van de VVD. Meeslepend debatteerde de Kamer woensdag over de Teevendeal. Alle rumoer over gespreksverslagen en persberichten hield onderbelicht dat dit óók een Shakespeariaans drama in de VVD-top was. Vooraanstaande liberalen die dezelfde stoel ambieerden. „Kings of War”, zoals een getuige het noemt.

Alles begint als Ard van der Steur zelf, dan Kamerlid, 12 maart 2014 opheldering vraagt over de Teevendeal. Die avond zal Nieuwsuur voor het eerst aandacht besteden aan de schikking die Fred Teeven als officier van justitie met crimineel Cees H. sloot. H. ontving in 2000 4,7 miljoen gulden. Ard wil al vóór de uitzending weten of „de wet- en regelgeving hierbij in acht is genomen”.

Ard en Fred, laat ik het zo zeggen, zijn nooit vrienden geworden. 

Al op dag één van Rutte II gaat in hoge VVD-kringen rond dat Opstelten (1944) hooguit een halve kabinetsperiode aanblijft. Teeven wil hem opvolgen. Van der Steur misschien ook; VVD-prominenten als Hans Wiegel geven hoog van hem op.

In het debat over de Teevendeal met Opstelten, dat Van der Steur in 2014 afdwingt, noemt de minister het verkeerde bedrag. Vanaf dit moment verliest Ivo vaste grond onder de voeten. Het escaleert als hij najaar 2014 ronkende maatregelen tegen terreurdreiging aankondigt. Na controle blijkt het vooral lucht. Het debat erover is een ramp, de VVD-top concludeert: mooi geweest met Ivo.

Twee dingen gebeuren dan bijna tegelijk. Fred krijgt van Rutte te horen: jij wordt het niet. Ivo laat impliciet weten: ik ga niet weg. Een morrende VVD-top kiest ervoor dat Ivo hulp moet krijgen van Ard, ook omdat ze denken dat de ambtelijke top van V&J hem soms slecht informeert.

Hoge ambtenaren zien Van der Steurs houding gaandeweg veranderen. De man die Ivo kwam helpen, wordt de man die Ivo achter de vodden zit. De man die, zo ervaren ambtenaren dit, Ivo telkens vernedert.

Dus op 4 maart, als een concept-persbericht over de aanstaande Nieuwsuur-scoop inzake de Teevendeal bij Ivo ter tafel ligt, zijn ambtenaren niet verrast als Ard weer hard ingrijpt. Ze denken: hij gebruikt dit om Ivo te wippen en Fred, zijn concurrent, uit te schakelen. Nee, zegt Ard intern, ik help ze juist.

Geen van de hoofdrolspelers praat openlijk over deze VVD-variant op Kings of War. Vijf dagen later wordt het bonnetje gevonden. Ivo vertrekt, Fred gaat mee – de ruimte voor Ard is geschapen.