Europese megaboete voor luchtvrachtkartel geschrapt

Een fout van de Europese Commissie scheelt twaalf luchtvaartmaatschappijen nu honderden miljoenen.

Twaalf luchtvaartmaatschappijen maakten prijsafspraken over luchtvrachtvervoer. foto Hannelore Foerster / Bloomberg

Een meevaller van 380 miljoen euro voor Air France-KLM. En een pijnlijke juridische nederlaag voor de Europese Commissie.

Het Gerecht van het Europese Hof van Justitie in Luxemburg heeft een besluit van de Europese Commissie nietig verklaard. Daarmee gaan twaalf luchtvaartmaatschappijen, door de Commissie beboet vanwege een kartel voor het vervoeren van luchtvracht, vrijuit. Voorlopig althans. Dat er sprake was van een kartel wordt door niemand betwist. Maar de Commissie heeft geblunderd bij de aanpak van dat kartel.

De gevolgen van de nietigverklaring zijn groot. De totale boete bedroeg bijna 800 miljoen euro. Daarnaast dreigden veel hogere bedragen die door gedupeerde verladers in tal van civiele procedures in minstens zeven landen werden geëist. Alleen al Schenker AG, wereldwijd nummer twee in luchtvracht, eiste een schadevergoeding van 2 miljard euro. Die rechtszaken staan door het wegvallen van de beschikking nu op losse schroeven.

Waar gaat het om? Twaalf luchtvaartmaatschappijen maakten van eind 1999 tot begin 2006 prijsafspraken over het vervoer van luchtvracht. Na de aanslagen van 2001 stegen de kosten van brandstof en veiligheid voor de maatschappijen. Die kostenstijging compenseerden ze door onderling afspraken te maken over de toeslagen op de tarieven voor brandstof en veiligheid. Alle maatschappijen hanteerden dezelfde tarieven, er kon niet mee worden geconcurreerd. Dat is in strijd met de Europese mededingingsregels.

In november 2010 veroordeelde de Europese Commissie elf maatschappijen – tipgever Lufthansa kreeg immuniteit in ruil voor medewerking – tot een gezamenlijke boete van 800 miljoen euro. De hoogste boete was voor Air France: 183 miljoen euro. KLM was met een boete van 127 miljoen euro nummer twee. Martinair werd aangeslagen voor 29,5 miljoen euro. Totale schade voor Air France-KLM: 340 miljoen euro. Inmiddels telt de maatschappij daar zelf nog een rente van 40 miljoen euro bij op.

Vijf jaar later

De maatschappijen gingen naar Luxemburg en hebben daar vijf jaar later een overwinning geboekt. De beschikking deugt niet, zegt het Gerecht, omdat de motivering en de conclusie van het Commissiebesluit tegenstrijdig zijn. Waar de motivering uitgaat van één wereldwijde en voortdurende overtreding, gaat het in de kern van het besluit over vier afzonderlijke overtredingen, verschillend naar periodes en routes. Dat verschil, zegt het Gerecht, maakte het voor de maatschappijen onmogelijk om zich adequaat te verdedigen.

De Commissie kan nu twee dingen doen: in hoger beroep bij het Hof van Justitie of een nieuw besluit opstellen. Rein Wesseling, mededingingsadvocaat bij Stibbe, sluit niet uit dat de Commissie allebei zal doen, omdat het zo’n grote principiële zaak is. Wesseling, die voor cliënt KLM-Martinair de zaak won, vindt de uitspraak vooral interessant voor de ontwikkeling van het kartelrecht.

„Dit onderstreept de trend dat de Commissie bij kartelzaken zelf onderzoek moet doen om de aanklacht preciezer te kunnen formuleren. Volledig vertrouwen op brede informatie van een tipgever volstaat niet meer.”